باب هفتم : توكل قال اللّه عزّ و جلّ : « وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ . » التوكّل كلة الأمر كلّه إلى مالكه ، و التعويل على وكالته . و هو من أصعب منازل العامّة عليهم ، و أوهى « 1 » السبل عند الخاصّة ؛ لأنّ الحقّ قد وكل الأمور كلّها إلى نفسه ، و أيأس « 2 » العالم من ملك شىء منها . خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد : « و بر خدا توكل كنيد اگر ايمان داريد . » « 3 » توكّل آن است كه همهء امور را به [ حق‌تعالى كه ] مالك آن [ است ] تسليم كنى [ و همهء كارها را به واگذارى ] و بر وكالت او اعتماد كنى [ و خود را با فعل او ، از فعل خود ، بىنياز و با ارادهء او از ارادهء خود مستغنى سازى . ] و اين منزل از دشوارترين منازل براى عامه است ؛ [ چرا كه ايشان هنوز خود را و متاع دنيا را دوست دارند و بدان دل‌بسته‌اند و در حجاب اسباب بسر مىبرند ، لذا بر ايشان دشوار است كه امور خود را به خداى تعالى بسپارند و اسباب را رها كنند و بر حق اعتماد نمايند ؛ چرا كه مىترسند جان خود را و اموال و متعلقات خود را از دست بدهند . ] اما در نظر خاصه ، توكل ، آسان‌ترين و سهل‌ترين راهها است ؛ [ چرا كه ايشان به يقين مىدانند همهء امر از آن خداست ، و به شريف‌ترين و كامل‌ترين مردم خطاب شده است كه : « لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ » « 4 » هيچ‌گونه اختيارى براى تو نيست ؛ چه رسد به ديگران . و چون ايشان دانسته‌اند چيزى در اختيار ايشان نيست و همهء ملك و سلطنت از آن خداى تعالى است ، چه چيز باقى مىماند كه به خدا بسپارند و به دو تسليم كنند ؟ و او را در چه چيز وكيل خود قرار دهند ؟ و ازاين‌رو ، شيخ جليل القدر

--> ( 1 ) - د خ : اوهن . ( 2 ) - ك : ايس . ( 3 ) - 5 / 23 . ( 4 ) - 3 / 128 .