باب چهارم : اخلاص قال اللّه عزّ و جلّ : « أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ . » الإخلاص تصفية العمل من كل شوب . و هو على ثلاث درجات : الدرجة الأولى إخراج رؤية العمل من العمل ، و الخلاص من طلب العوض على العمل ، و النزول عن الرضى بالعمل . و الدرجة الثانية الخجل من العمل مع بذل المجهود ، و توفير الجهد بالاحتماء من الشهود ، و رؤية العمل فى نور التوفيق من عين الجود . و الدرجة الثالثة إخلاص العمل بالخلاص من العمل ، تدعه « 1 » يسير مسير العلم ، و تسير أنت مشاهدا للحكم ، حرّا من رقّ الرسم . خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد : « آگاه باشيد كه دين خالص از آن خداست . » « 2 » اخلاص ، پالودن عمل از هر شايبه‌اى [ همچون ريا و عجب و مانند آن ] است . و براى آن سه درجه است : درجهء نخست ، آنكه سالك ، ديدن عمل را از عمل بيرون كند ، [ - اعمال نيك و حسنات خود را هيچ انگارد و آن را موهبت الهى بداند ] ، و از درخواست پاداش و عوض بر عمل خود رها شود ، و از رضا و خشنودى نسبت به عمل خود پايين آيد ، [ بدين گونه كه عمل خود را نيكو نشمارد تا بدان خشنود شود و در آن توقف كند . ] درجهء دوّم ، آنكه سالك از عمل [ خود ] خجل و شرمسار باشد همراه با بذل تمام سعى و تلاش [ در انجام نيكيها و اجتناب از بديها ] ؛ و آنكه با پرهيز و نگهدارى خود [ از حكم ] شهود ، جدّ و جهد خود را وافر سازد ؛ [ چرا كه سالك در مقام شهود ، عمل را از حق‌تعالى مىبيند ، نه از خود ، و اين مقتضى ترك سعى و تلاش است . پس سالك بايد از اين امر ، كه حكم شهود است ، اجتناب كند . ] و عمل را در نور توفيق

--> ( 1 ) - م : فتدعه . ( 2 ) - 39 / 3 .