باب اول : احسان قال اللّه عزّ و جلّ : « هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ . » قد ذكرنا فى صدر الكتاب أنّ الإحسان اسم جامع نبوىّ يجمع أبواب الحقائق « 1 » ؛ و هو « أن تعبد اللّه كأنّك تراه . » خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد : « آيا پاداش احسان ، جز احسان است . » « 2 » در آغاز اين نوشتار [ در مقدمه ] يادآور شديم كه احسان يك نام جامع نبوّى است كه همهء ابواب حقايق را [ - همهء ابوابى را كه اين كتاب مشتمل بر آن است ] گرد مىآورد . و آن اينكه « خداوند را به‌گونه‌اى عبادت كنى كه گويا او را مشاهده مىكنى . » [ زيرا اين حقايق ، عبادات و معاملاتى است كه مبتنى بر مشاهده است ، و معناى احسان چيزى جز اين نيست . چه ، كسى كه عمل خود را مبتنى بر مشاهده نسازد ، باب وصول به مقصود به سويش گشوده نخواهد شد ، و هيچ بهره‌اى از لقاى موعود نخواهد داشت . ] و هو على ثلاث درجات : الدرجة الأولى الإحسان فى القصد ، بتهذيبه علما ، و إبرامه عزما ، و تصفيته حالا . براى احسان سه درجه است : درجهء نخست ، احسان در قصد [ و نيت عمل ] است ؛ به اينكه بنده قصد و نيت خود را با علم تهذيب كند ؛ [ يعنى مشاهده نمايد كه خداوند در كتاب خود و بر زبان رسولش به او مىآموزد كه چگونه نيّت كند كارى را انجام دهد يا ترك گويد . پس قصد خود را با علمى كه خداوند در شريعت خود به او آموخته اصلاح كند ، و عمل

--> ( 1 ) - د : اسم جامع محتوى بجميع ابواب الحقايق . ( 2 ) - 55 / 60 .