احمد بن ابو الحسن النامقي الجامي ( احمد ژنده پيل ) ( شيخ احمد جام )

70

كنوز الحكمة ( فارسى )

باب يازدهم [ اخلاص در پرستش ] قوله تعالى : يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَ إِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ . ترجمه : حق سبحانه و تعالى مىگويد : « اى مردمان ! خداى تعالى بزد شما را داستانى ؛ گوش فرا آن داريد ! و آن را فراشنويد ! » كه فرمان گردن نهادن از نيك بندگى است . و آن فرمان را اين داستان است كه مىگويد : إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ : « آنچه شما آن مىپرستيد ، و خداى مىخوانيد از فرود خداى » لن يخلقوا ذبابا و لو اجتمعوا له : « نتوانند كه بيافرينند مگسى را و اگرچه به عون و يارى يكديگر فراهم آيند ، و اين مگس آفريدن خود برايشان دشوار باشد » . و إن يسلبهم الذّباب شيئا لا يستنقذوه منه : « اگر مگس چيزى از ايشان بربايد ، نتوانند كه آن چيز از آن مگس بازستانند ، و اگر به دو بدهند » . ضعف الطّالب و المطلوب : ضعيف است آن جوينده ، و آنكه او را مىجويد چون كافر و چون بت‌پرست . » و سبب نزول اين آيت آن بود كه : از كافران دعوى آن مىكردند كه خدايان ما ، ما را نيكوتر مىدارند كه آن محمّديان را خداى خويش . و آن ، آن بود كه : ايشان هرروزى طاس‌هاى انگبين برداشتندى ، و بدان بتخانه بردندى ، و در پيش ايشان بنهادندى كه بخورند ؛ برخى ديوان بخوردندى ، و برخى مگسان بخوردندى ، و بر سر و روى آن بتان ريدندى ! آنگه خداى عزّ و جلّ اين آيت فرستاد : إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَ إِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ . ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ - اى : ما عظّموا اللّه حقّ عظمته ، و ما وصفوا حقّ صفته . اى : « نشناختند خداى را عزّ و جلّ به سزاى شناختن او » و بزرگ نداشتند خداى را سزاى بزرگ داشتن او ، و وصف نكردند خداى را سزاى صفت او ؛ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ - به درستى كه خداى تعالى بىهمتاست ، و توانا و قادر بر همه مقدور ؛ و هرچه خواهد كند ، كه نه با كس مشاورت و نه از هيچ‌كس عون و نصرت خواهد ، و در هيچ صنع به هيچ آلت حاجت نه .