الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
553
ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه ( فارسى )
امام ( ع ) در اينجا به مطلب دقيقى اشاره فرموده و ضمنا به اين سخن كه بعضى بگويند با مسلمان و كسى كه شهادت به يگانگى خداوند مىدهد نبايد جنگيد پاسخ گفته ، امام توجه داده است كه جنك با مسلمانان كار هر كسى نيست بلكه اين نبرد را بايد كسى به عهده گيرد كه موارد حق را خوب بشناسند ، جائى كه بايد نبرد كند نبرد كند و جائى كه بايد دست بردارد دست از جنك بكشد ، لذا توجه مىدهد هر كجا فرمان جنك صادر شد پيش رويد و هر كجا كه دستور به توقف و كشيدن دست از جنك دادم فرمان مرا اطاعت كنيد ، سيرهء امام ( ع ) گواه اين گفته است مىبينيم يك جا با مردم جمل مىجنگد ، اما از گرفتن آنها به عنوان اسيرى نهى مىكند ، با لشكر معاويه سخت نبرد مىكند و فرمان مىدهد كه تا زنده است با آنها نبرد كنيد ولى با خوارج در عين اين كه مىجنگد دستور مىدهد پس از مرگ من با آنها مقاتله نكنيد اينها خود نشانهء اين است كه جنك كردن با مسلمانان متجاوز ، در شرائط خاصى جايز است و مواقع خاصى دارد كه بايد به آن توجه نمود . ( 341 . ) اين خطبه با خطبه 22 و 137 در حقيقت يكى بودهاند و قسمتى از مدارك آنها در گذشته اشاره شده و در اينجا مىافزائيم كه شيخ « طوسى » در كتاب « امالى » 1 / 1 شيخ « طوسى » - امالى - ج 1 ص 172 ج 1 ص 172 از « اسماعيل ابن رجاء زبيدى » 1 / 2 اسماعيل ابن رجاء زبيدى - نقل اسماعيل ابن رجاء زبيدى - نقل نموده : هنگامى كه فرستادگان امير مؤمنان از نزد « طلحه » و « زبير » و عايشه باز گشتند و گفتند آنها اعلام نبرد كردهاند و پيام دادهاند كه آماده جنك باش ، امام عليه السّلام به پا خاست و سخنانى كه در اين چند خطبه آمده است با كمى تفاوت در بعضى الفاظ ايراد فرمود . « خوارزمى » در كتاب « مناقب » 1 خوارزمى - مناقب - ص 117 ص 117 نيز سخنانى قريب به اين سخن از امام ( ع ) نقل كرده است . « ابن اثير » كلمات پيچيده اين خطبه را در جاهاى متعدد « نهايه » 1 ابن اثير - نهايه - ج 1 ص 171 و 282 ج 2 صفحه 167 جلد 5 ص 66 و 240 تفسير كرده است از جمله در ج 1 ص 171 و 282 ج 2 صفحه 167 جلد 5 ص 66 و 240 مصادر نهج البلاغه 2 - مصادر نهج البلاغه - ج 2 ص 419 ج 2 ص 419 )