حال لذت بخش « 1 » 4 - يكى ديگر از جاذبه‌هاى نيرومند نهج البلاغه آن است كه در هر مىدانى گام مىنهد چنان حق سخن را ادا مىكند و دقايق را مو بمو شرح مىدهد كه گوئى گوينده اين سخن تمامى عمر را بحث و بررسى روى همين موضوع داشته و نه غير از آن . هنگامى كه امام عليه السلام يك خطبه توحيدى را آغاز مىكند و به شرح اسما و صفات جمال و جلال خدا مىپردازد چهره يك فيلسوف بزرگ الهى در نظر انسان مجسم مىگردد كه ساليان دراز ؛ همه وقت ، سخن از توحيد گفته ، و درهاى گرانبها در اين زمينه سفته و غير از آن گفتارى نداشته است ، نه بسوى تجسم گام برميدارد و نه بسوى تعطيل صفات ، و آن چنان خدا را معرفى مىكند كه انسان با چشم دل او را همه جا ، در آسمانها ، در زمين ، و درون جان خود حاضر مىبيند و روحش سرشار از انوار معرفت الهى مىگردد . اما همين كه نهج البلاغه را ورق مىزنيم ناگاه چشم ما روى خطبه جهاد متوقف مىگردد فرمانده و افسر شجاع و دلاورى را مىبينيم كه لباس رزم در تن كرده و دقيقترين دستورات و تاكتيكهاى جنگى را براى افسران و لشكريان خود تشريح مىكند آن چنان كه گوئى در تمام عمر ، جز با ميدان جنگ و فنون نبرد سر و كار نداشته است . نهج البلاغه ورق مىزنيم امام را بر كرسى حكومت و رهبرى امت مىبينيم كه آئين كشوردارى را براى استانداران و فرمانداران خود شرح مىدهد ، رموز انحطاط و اوج گرفتن تمدنها ، سرنوشت اقوام ظالم و ستمگر و راه وصول به يك آرامش اجتماعى و سياسى و نظامى را با پخته‌ترين عبارات بيان مىكند آن چنان كه گوئى در سر تا سر عمر كارى جز اين نداشته است .

--> ( 1 ) - خطبه‌هاى 109 - 111 - 113 و خطبه‌هاى ديگر .