افزون بر اين از تناسب حكم و موضوع حديث ، مىتوان دريافت كه هر چند در ظاهر حديث لفظ زمين و سطح آن ذكر شده است ، ليكن مراد اصلى زنده كردن هر چيز مردهء مربوط به زمين است . ( چه سطح زمين باشد و چه عمق آن ) . تعريف ظاهر و باطن از آنچه گفتيم روشن شد كه منظور از معادن ظاهر و باطن همان است كه پيش‌تر گفته شد . ظاهر ، آنچه براى برداشت آن ، حفّارى و اعمال مشابه آن نمىخواهد . باطن ، آنچه نياز به حفاّرى و . . . دارد . اين كه برخى از محقّقين معاصر مىگويند : معادن ظاهر آن است كه پس از برداشت از زمين بتوان مستقيما و بدون اعمال ديگرى ( از قبيل تصفيه ) از آن استفاده نمود ، هر چند براى برداشت آن نياز به حفّارى و نحو آن باشد . و باطن آن است كه پس از برداشت از زمين اعمال ديگرى از قبيل تصفيه نياز داشته باشد . « 1 » اين تعريف هيچ گونه دليلى ندارند . ميزان مسأله ، شمول عنوان احياء يا حيازت و اخذ مىباشد ، وقتى معدنى زير زمين است و به كار نمىافتد مرده است و با حفّارى و دستيابى به آن زنده مىشود ، و وقتى روى زمين است و در دسترس است ، خود به خود زنده است و براى هر كسى امكان برداشت از آن وجود دارد ديگر مرده نيست ، تا زنده كردن داشته باشد . و بنابراين فقط عنوان اخذ و حيازت و برداشت از مباحات را دارد كه حكمش گفته شد .

--> ( 1 ) - اقتصادنا - آقاى صدر .