زمينى را بفروشد ، نمىتواند رقبهء زمين را بفروشد . « 1 » و در جاى ديگر آورده است كه : كسى كه زمين را آباد نمايد بر ديگران در تصرّف زمين حق تقدم دارد ، ليكن مالك زمين نمىشود ؛ زيرا اين گونه زمين‌ها از « انفال » مىباشد كه مخصوص امام است و كسى كه آباد نمايد فقط اولويّت در تصرّف دارد . در صورتى كه حقّ امام را در زمين ادا كند و دليل اين مسأله حديث ابى خالد كابلى مىباشد . . . « 2 » ( پيش از اين حديث ابى خالد را توضيح داديم ) . همچنين در كتاب خلاف مىفرمايد : « زمينهاى بائر فقط ملك امام مىباشد و هيچ كس با آباد كردن آن‌ها مالك‌شان نمىشود ، مگر اين كه امام اجازه دهد . » و ما مىگوئيم : امام اجازه فرموده است . ما قبول داريم اراضى يا اراضى بايرى كه صاحبانش آن را رها كرده‌اند ، جزو انفال مىباشند و ملك امام است ، همانطور كه امام صادق‌فرموده است : انفال آبادىهائى است كه خراب شده و صاحبانش از آنجا رفته‌اند . . . و نيز هر زمين بايرى كه صاحبى ندارد . « 3 » نيز امام كاظم عليه السلام مىفرمايد : انفال ، هر زمين خرابى است كه صاحبانش كوچ كرده‌اند . . و نيز هر زمين مرده‌اى كه صاحبى ندارد . « 4 » ليكن سخن اين است كه پيامبر و ائمّه به عنوان رهبران حكومت اسلامى فرموده‌اند هر كسى كه زمين باير را آباد كرد ، ملك خود او خواهد بود . مىتوان گفت : اين ملكيّت پيامبر و

--> ( 1 ) - از نهايهء شيخ طوسى به نقل از كتاب مختلف الشيعه علامه حلّى . ( 2 ) - استبصار . ( 3 ) - 20 / 1 انفال ، وسائل موثّقهء اسحق . ( 4 ) - 1 / 4 انفال ، مرسله حماد .