عبدالجباربن زين العابدين شكوئى
7
مصباح الحرمين ( فارسى )
برخى از آثار موجود در بارهء تاريخ حرمين شريفين ، امتيازات خاص و برترىهاى ويژهاى داشته باشد ، به عنوان نمونه در اين كتاب : - مطالب و مندرجات عمدتاً بر اساس روايات اهل بيت عليهم السلام نقل شدهاند . - جهت جلوگيرى از تشويش ذهن ، از ذكر سلسلهء روايان احاديث پرهيز شده است . - حتّى المقدور از ذكر روايات تكرارى و مشابه در موضوع واحد پرهيز شده است . - براى جلوگيرى از ملال و خستگى خواننده و گوناگونى مطالب ، در بعضى موارد لطيفهها و اشعارى مرتبط با موضوعهاى مطرح شده درج شده است . - شيوهء نگارش ، غالباً به گونهاى « همه فهم » است و مطالب آن ، قابل استفاده براى همهء طبقات ؛ البتّه در مواردى هم بنا به مقتضاى متن گريزى به نكات دقيق ديده مىشود كه بر ارزش كتاب افزوده است . در انتهاى كتاب ، و بعد از پايان بخش سوّم سابق الذكر ، مؤلّف زيارتنامههايى را با اين عبارت ضميمه نموده است : « تمام شد كتاب مصباح الحرمين ، بعد از آن شروع نموديم به زيارتهايى كه در مشاهد مشرّفه خوانده [ مى ] شود » . كتاب در سال 1321 قمرى تأليف شده است و در حدّ چاپ سنگى مقارن زمان تأليف باقى مانده ، نسخهاى كه كار تحقيق بر اساس آن انجام شد ، در سال 1327 قمرى و در تبريز به چاپ رسيده است ، اين نسخه در 460 صفحه و با خطى خوش و خوانا ( به خط نسخ ) و به شيوهء سنگى منتشر شده است . مؤلّف در جاى جاى كتاب ، با بيان مناسك و اعمال واجب و يا مستحبّ مربوط به سفر حجّ ، ضمن نقل اسرار و تاريخچهء آن اعمال ، حكايتهايى تاريخى و مطالبى آموزنده و لطيفههايى مفرّح و مرتبط با مندرجات را نقل نموده و در نهايت ، كتابى جامع و مطبوع طبعهاى مختلف را در موضوع خود پديد آورده است . مرحوم علّامه شيخ شيخ آقابزرگ طهرانى رحمه الله در كتاب « الذّريعة » ، دربارهء اين كتاب و مؤلّف آن چنين نگاشته است : « مصباحُ الحرمين للمولى عبد الجبّارِ بن زين العابدين الشكوئى ، اوّله ( الحمدُ للَّهالّذى عظّم شعائرَ الاسلام ) فرغَ منهُ 1321 ، و فيه تمام اعمال