مُنقلِب گرديد اوضاعِ اهل زمان بر اتّباع و پيروى شهوات نفسانيّه و اهتمام بر امتعهء « 1 » دنيّهء « 2 » دنيويّه و روگردانى از جانب حقّ بسوى باطل ، اعاذَنا اللَّهُ مِمّا لا يرضى بِه « 3 » ( كه آن زمان را از زمان ، جاهليّت مىنامند ) ، وقتِ آن رسيد كه شمس حقيقت و آفتاب هدايت يعنى وجود اقدس حضرت ختمى مرتبت صلى الله عليه و آله ، از افق هدايت و ارشاد طلوع نموده ، تاريكىِ شب ظلمانى جهل و جهالت را مبدّل به روشنايى علم و شريعت فرموده ، خسته‌دلان شاهراه نجات را حمايت و طرفدارى فرمايد ؛ اين است كه آن وجود مقدّس صلى الله عليه و آله مبعوث گرديد به حكم قادر على الاطلاق ، به جهت احياء راهِ روانِ طريق آخرت ، و تجديد سنن انبيا و مرسلين عليهم السلام . و سؤال نمودند اهل ملل و اديان از آن حضرت صلى الله عليه و آله از رهبانيّت و سياحت در دين ؛ فرمود كه خلّاق عالم قرار داده بر اين امّت بدلِ سياحت صوم ، و بدل رهبانيّت حجّ را « 4 » . ( السياحةُ مفارقةُ الامصار وَ سكنَى البراري « 5 » ) پس ، از اين فرمايش حضرت معلوم مىشود كه حج از بزرگترين اركان دين ، و برگزيده‌ترين عباداتى كه بنده را نزديك به حضرت ربّ العالمين مىكند محسوب مىباشد ، و حج است مهمترين تكاليف الهيّه و سنگين‌ترين آنها ، و سخت‌ترين عبادات بدنيّه و افضل آنها ؛ و بزرگ عبادتى است كه منهدم مىشود به فقدان آن ، اركان دين ؛ و مساوى است ترك كنندهء آن با مستخفّين شرع مبين . و در حج است تواضع نفس و ذلّت آن ، و تعب بدن و زحمت آن ، و دورى از اهل و عيال و غربت از وطن و انداختن عادات و ترك نمون لذّات و شهوات معتاده « 6 » و افعال

--> ( 1 ) - امتِعَه : جمع متاع ، كالاها و متاعها . لغت‌نامه . ( 2 ) - دَنِيَّة : تأنيث دنى ، پست و حقير و فرومايه . لغت‌نامه . ( 3 ) - اعاذَنا اللّهُ . . . : خداوند پناهمان دهد از آنچه كه بدان خشنود نيست . م . ( 4 ) - ترجمه احياء علوم‌الدين 1 / 577 ؛ جامع السعادات 3 / 308 . ( 5 ) - السياحةُ . . . : سياحت همانا دورى از شهرها و بيابان نشينى است . م . ( 6 ) - عبارت متن « متعاده » . م .