عبدالجباربن زين العابدين شكوئى
10
مصباح الحرمين ( فارسى )
زمان تأليف مؤلّف در صفحهء 451 نسخهء چاپ سنگى ، زمان تأليف را به زبان عربى و به شيوهء معمّا گونه و بسيار زيبايى بيان نموده است كه ترجمهء آن چنين است : « . . . در روز جمعه ، كه آن يكدهمِ دوّم است از يكسوّمِ اوّل ، از يك ششمِ ششم ، از نيمهء دوّم ، از يك دهم اوّل ، از دههء سوّم ، از سدهء چهارم ، از هزارهء دوّم ، از هجرت نبوى ، كه بر او و خاندانش برترين درودها و تحيّات باد . . . » . حلّ معمّاى مؤلّف چنين است : ( دوّم ذىحجّهء سال 1321 قمرى ) ؛ ضمناً مؤلّف پس از عبارات فوق ، ضمن سرودن سه بيت شعر ، كلمهء « فراغم » را در آخرين مصرع ، تاريخ تأليف دانسته كه همان 1321 را تأييد مىنمايد ، و علّامهء طهرانى نيز ، چنانچه پيشتر اشاره شد ، بدان تصريح نموده است . زمان انتشار مصحّح كتاب با مراجعهء به كتابخانههاى آستان قدس رضوى ، مجلس ، ملك و آيتاللَّه مرعشى قم ، و تحقيق و تفحّص دربارهء كتاب چنين دريافت كه نشر آن ، منحصر به همان چاپ سنگى است كه در سال 1327 قمرى انجام يافته است . ولى مطابق نوشتههاى « خانبابا مشار » در « فهرست كتابهاى چاپى فارسى » ، انتشار نخست در تفليس و در سال 1323 قمرى بوده است و دو چاپ ديگر ، با فواصل زمانى كم پس از آن انجام شده و آخرين آنها مربوط به « تبريز - 1329 ه . » بوده است « 1 » ، بر فرض صحّت اين اطّلاعات ، با توجه به اينكه هيچ اثرى از نسخههاى متفاوت با نسخهء مورد استفادهء مصحّح بدست نيامد ، تصحيح كتاب بر اساس نسخهء منتشر شده در تبريز به سال 1327 قمرى انجام يافت . اين انتشار به همّت دو نفر به نامهاى « حاجى خليلآقا » و « طاهر بن حاج عبدالرحمن قراجهداغى » انجام گرفته است كه اين اطّلاعات را مىتوان از صفحهء آخر استفاده نمود ؛ آنجا كه نوشته شده : « از آنجايى كه قادر متعال در كلام مجيد خود فرموده : ى وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ
--> ( 1 ) - فهرست كتابهاى چاپى فارسى 1 / 1445 .