جعفر الخياط ( مترجم : فرهنگ / تدوين : الخليلى )
23
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى )
بدست آوردن اطلاعات دربارهء بنادر درياى سرخ و موقعيت و اهميت آنها مىداد . از اين رو گروهى از كارمندان خود را بدين كار گماشت كه يكى از آن افراد كشيشى است بنام ژوزف اوفينكتون كه شرح سفر خود را در كتابى بنام « سفرى به صورات » آورده است . او در توصيف خود مىگويد : جدّه كه بندرگاه مكه بشمار مىرود ، مهمترين بندر درياى سرخ است و از آنِ سلطان مىباشد ، ليكن سرزمينهاى اطراف دو شهر جدّه و مكه مطلقاً بىارزش مىباشد و هرگز قابل اصلاح يا بهبودى نمىباشد و به نظر مىآيد كه اين زمينها گرفتار لعنت طبيعت شده و از نعمتهاى خداوند تهى گرديده است . در اين سرزمين هيچ چيز يافت نمىشود ، و بايد ما يحتاج از خارج وارد گردد ، از اين رو سلطان هزينهء هنگفتى براى وارد كردن ما يحتاج و لوازم زندگى مردم از مصر متحمل مىشود و در سال 20 تا 25 كشتى بزرگ كه همگى ما يحتاج زندگى مردمان را حمل مىكنند به بندرگاه مىآيد . جدّه بندرى است پر رونق كه در حال داد و ستد و بازرگانى با هند و ايران و حبشه و ديگر نواحى جزيرةالعرب مىباشد ، و عربها قهوهء خود را بدانجا مىآورند تا تركان آنها را خريده و به سويس حمل كنند . افزون بر اين ، در هر سال حجاج از سرتاسر جهان اسلام بدانجا وارد مىشوند . ويليام دانيال ، و شارل ژاك بوسيه در دورهء شريف سعيد ( 1700 م . ) يك جهانگرد انگليسى بنام ويليام دانيال ، و يك جهانگرد فرانسوى بنام شارل ژاك بوسيه به بندر جدّه وارد شدند و از حوادث مهمى براى ما خاطراتى بر جاى گذاشتند . دانيال شاهدى است كه توانست از نزديك ناظر درگيرى ميان شريف سعيد و پاشا نمايندهء خليفهء عثمانى در حجاز باشد . او مىگويد :