حسن الأمين ( مترجم : مهدى زنديه )

71

الإسماعيليون والمغول ونصير الدين الطوسي ( اسماعيليون و مغول و خواجه نصير الدين طوسى ) ( فارسى )

« گفته مىشود كه مغولها بناى طويله‌ها و آخور اسبان خود را به جاى آجر و خشت ، از كتابهاى دانشمندان برپا كردند » . درحالىكه ابن الساعى يعنى همان مورخ بزرگ و معروف در وقت حادثه در بغداد و از كسانى بوده كه از اين حادثه جان سالم به در برده ، بااين‌حال چگونه ممكن است چنين شخصى با اين‌كه خود شاهد جريانات بوده است در اين مسأله با شك و ترديد سخن بگويد ؟ ! علاوه بر اين ، ابن الساعى يكى از سه نفرى است كه پس از سقوط بغداد ، خواجه نصير الدين طوسى مسؤوليت حفظ و ادارهء كتابخانه اين شهر را به او سپرده بود . شايد صحت خبرى كه در مورد كتابهاى بغداد در اين كتاب آمده ، مانند صحت دو خبر ديگرى باشد كه در اين كتاب نقل شده است : يكى خبر اسلام آوردن هلاكو خان قبل از مرگش به نحو شگفت‌انگيز و معجزه‌وار و ديگرى خبرى كه وى از ابى سعيد آخرين پادشاه سلسلهء ايلخانيان كه بيش از سه قرن بعد از او مىزيسته است ، نقل مىكند ! ! از طرف ديگر با توجه به مطلبى كه صاحب كتاب « الحوادث الجامعه » و ابن شاكر كتبى و ابن كثير و مقريزى نقل كرده‌اند مبنى بر اين‌كه خواجه نصير الدين طوسى كتابهاى بسيارى را از بغداد و عراق به رصدخانهء مراغه انتقال مىدهد ، در مىيابيم كه بسيارى از كتابهاى موجود در بغداد به كتابخانهء رصدخانه انتقال يافته بود ؛ با عنايت به مطلبى كه قلقشندى از اوقاف بغداد پس از سقوط آن نقل مىكند ، در مىيابيم دست تعرض مغولها به بخشى از كتابهاى بغداد - كه جزء اوقاف بوده - كوتاه مانده است . باقى ماندن مدرسهء مستنصريه بر حال قبلى خود و سالم ماندن آن از گزند حملهء مغولها و با اين‌كه مخزن كتابهاى بزرگ و منحصر به فردى بوده ، امرى است در خور توجه و نشان‌دهندهء اين است كه كتابخانهء اين