حسن الأمين ( مترجم : مهدى زنديه )
339
الإسماعيليون والمغول ونصير الدين الطوسي ( اسماعيليون و مغول و خواجه نصير الدين طوسى ) ( فارسى )
البته هيچ خصوصيتى از جنبش اسماعيليه در يمن قبل از ابن حوشب به جز به مقدارى اندك و محدود نظير آنچه از ابن خلدون ذكر شد و آنچه اينك از او نقل مىكنيم ، در دسترس ما نيست : گويا امام مستتر در سلميه براى آگاه شدن از تحركات اسماعيليه در يمن و يا به طريق اولى تحركات شيعه ( اگرچه همه اين تحركات ، اسماعيلى نباشد ) ابن حوشب را براى سفر به اين سرزمين آماده كرد تا شايد بتواند اين تحركات را رنگ اسماعيلى بدهد و در نتيجه به مدد آن و اسماعيليان ديگر ، دعوتش را به كاميابى برساند . در همان زمانىكه ابن حوشب آمادهء سفر مىشد ، ابن الفضل آمد كه امام محمد حبيب ، ابن حوشب را به او ملحق كرد و آنها را باهم روانه كرد . حمادى يمانى مىگويد : امام به ابن حوشب گفت : « آنجا در يمن مردمانى شيعى مذهب هستند ؛ نزد آنها برو و خود را به آنها معرفى كن كه فرستادهء مهدى هستى و اينكه او اينك در يمن آشكار است ؛ و ثروت و مردمان را گردآورى كن و روزه ، نماز و زهد را پيشه خود ساز » تا آنجا كه مىگويد : چنانچه چيزى را دريافتى كه آن را نمىدانى ، بگو علم آن نزد اهلش است و اينك وقت ذكر آن نيست » اين نص بر آنچه اندكى قبل گفتيم ، تأكيد مىورزد و آن اينكه : دعوتى شيعى قبل از ابن حوشب ، در يمن وجود داشته است . و تعبير امام اسماعيلى از اين مطلب به اينكه : « آنجا در يمن مردمانى شيعه مذهب وجود دارند » ، نشانگر اين است كه جنبش شيعى يمنى ، يك جنبش فعال بوده است . اگرچه اين كلام نشانگر اين مطلب نيست كه اين جنبش يك جنبش اسماعيلى محض بوده است .