انشعاب : اين انشعاب و شكاف پس از مرگ خليفهء فاطمى ، المستنصر ( 427 - 487 ه ) ، روى داد . چرا كه پس از مستنصر ، فرزندش ابو القاسم احمد عهده‌دار خلافت شد . درحالىكه وى فرزند ارشد خليفه نبود و به نظر برخى از اسماعيليان ، شايستگى خلافت را نداشت . از نظر آنان برادر ديگر او يعنى نزار شايستهء خلافت بود . به نظر اين گروه از اسماعيليان ، مستنصر ، عملا نزار را وليعهد خويش كرده بود و در جريان بيماريش كه به مرگ منتهى شد ، براى او بيعت گرفت ، اما وزيرش ، افضل بن بدر الجمالى به دليل مسائلى كه بين او و نزار وجود داشت و همچنين به دليل اين‌كه احمد ، شوهر خواهر او بود ، در اين زمينه قدرى مسامحه كرد تا مانع وليعهدى نزار شود . اين گروه همچنين معتقدند كه وقتى مستنصر از دنيا رفت ، وزيرش ، افضل ، زمام تمامى امور را به دست داشت . لذا كار وليعهدى احمد ملقب به المستعلى باللّه به آسانى انجام شد . اين‌گونه گروهى كه قائل به امامت نزار بودند ، از حكومت فاطمى و مذهب آن منشعب گرديدند و در تاريخ به نام اسماعيليان نزارى معروف شدند . در مقابل ، گروهى كه به امامت احمد ، المستعلى باللّه ، معتقد بودند ، خلافت رسمى و مذهب آن را پذيرفتند و در تاريخ به نام اسماعيليان مستعلوى شناخته شدند . « 1 »

--> ( 1 ) - براى كسانى كه عقايد اسماعيليان نزارى را به فاطميان مىچسبانند ، كلامى را از دكتر جمال الدين شيال ، استاد تاريخ اسلام در دانشگاه اسكندريه ، كه در صفحهء 47 از كتابش تحت عنوان « مجموعه الوثائق الفاطميه » آمده است ، نقل مىكنيم . وى مىگويد : « اسماعيليان نزارى با فاطميان مصر دشمنى مىكردند و خلفاى فاطمى تا زمان مستعلى ، دشمنانى بدتر از نزاريان نداشتند . به‌طورىكه مىتوان