على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2371

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

عطسه زدن . و فلان عطسة فلان : فلان مشابه و مانند است فلان را در خلق و خلق . عطسه ( atse ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - اشنوشه و ستوسه و شنوشه يعنى حركت تقلصى كه از اثر آن هوا بشدت و به سختى و با صدا از دهان و تجاويف بينى خارج گردد . و عطسهء چاه : صدائى كه بسبب بانگ كردن از چاه برآيد . و عطسه زدن و يا عطسه دادن : عارض شدن و پديد گشتن عطسه و زفرافيدن . و عطسهء شب : صبح صادق . و عطسهء صبح : آفتاب . و عطسهء عنبرين : بوى خوش خواه از گل بود و يا چيز ديگر . عطش ( atc ) م . ع . عطشته عطشا ( از باب نصر ) : چيره گرديدم بر وى در نبرد در تشنگى . عطش ( atac ) ا . ع . تشنگى . عطش ( atac ) م . ع . عطش عطشا ( از باب سمع ) : تشنه گرديد . عطش ( atac ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تشنگى . عطش ( atac ) و ( atoc ) ص . ع . تشنه . و مكان عطش : جاى كم آب و يا جاى بىآب . و كذلك مكان عطش . عطشان ( atc n ) ص . ع . تشنه . ج : عطشى و عطاشى و عطاش . و آزمند چيزى و مشتاق . و عطشان نطشان : بسيار تشنه . عطشان ( atc n ) ا . ع . نام شمشير عبد المطلب بن هاشم . عطشان ( atac n ) ا . پ . نوعى از خار كه بتازى خس الكلب گويند . عطشانات ( atc n t ) ع . ج . عطشانة . عطشانة ( atc nat ) ص . ع . زن تشنه . عطشة ( atacat ) ا . ع . يك دفعه تشنگى . عطشة ( atecat ) ص . ع . زن تشنه . عطشى ( atc ) ص . ع . مؤنث عطشان يعنى زن تشنه . و ج . عطشان . عطط ( otot ) ا . ع . چادرهاى گشاده و مقطوع . و ملحفه‌هاى مقطع . عطعط ( ot'ot ) ا . ع . بچهء يكسالهء گوسپند . و بزغالهء نر . و كره‌خر . عطعطة ( at'atat ) ا . ع . پياپى آواز كردن در جنگ و جز آن . و باهم آميختن در جنگ . و حكايت آواز بىباكان كه چون بر گروهى چيره شوند و عيط عيط گويند . و آواز كردن . عطف ( atf ) م . ع . عطف عطفا ( از باب ضرب ) : ميل كرد . و عطفت الناقة على ولدها : مهربانى كرد ماده شتر بر بچهء خود و جارى شد شير آن . و عطف فلانا عن حاجته : باز داشت فلان را از حاجتش . و عطف العود : خم كرد آن چوب را و دو تا نمود آن را . و عطف الوسادة : دو تا كرد بالش را . و عطف الشيئ عطفا و عطوفا : ميل كرد آن چيز . و عطف عليه : مهربان شد بر آن . و نيز عطف : سخن را بر سخن باز گردانيدن . عطف ( atf ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مهربانى . و ميل . و پيچيدگى و برگشتگى و پروز . و سجاف جامه . و عطف دامن : فرود دامن و فراويز . و سجاف دامن . و عطف زمام كردن و يا عطف عنان كردن : سر ستور را بر گردانيدن . و برگشتن . و عطف گردن : روى برگردانيدن خواه بخشم و ناز و خواه بقهر و غضب . و عرف عطف : آن حرفى كه بدان كلمه‌اى را بكلمهء ديگر پيوند داده متصل مىكنند مانند حرف واو در اين كلام : « رستم و بهرام آمدند » . عطف ( etf ) ا . ع . كرانه و جانب و بغل . ج : اعطاف . و عطف القوس : گوشهء كمان . و ينظر فى عطفه : او در شگفت است . و جاء ثانى عطفه : بيامد با فراخى حال و يا بيامد با گردن پيچان و يا متكبرانهء اعراض كنان . و ثنى عنى عطفه : روى گردانيد از من و بازگشت . عطف ( etf ) و ( atf ) ا . ع . عطف الطريق : بر سوى راه . و كذلك عطف الطريق . عطف ( otf ) ع . ج . عاطف و عطوف . و ج . عطاف . عطفان ( etf ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو جانب هر چيزى . و عطفا الرجل : دو كنار آن مرد از سر تاورك . و تعرج الفرس فى عطفيه : خم شد اسب از طرف چپ و راست . و هو ينظر فى عطفيه : او در شگفت است در نفس خويش و يا در لباس خويش . عطفة ( atfat ) و ( etfat ) ا . ع . مهرهء افسون كه بدان زنان مردان را از زنان ديگر بند كنند . و درختى كه بدان شاخهء انگور آويخته باشد . عطفة ( etfat ) ا . ع . شاخه‌هاى انگور آويختهء بر درخت . و درخت لبلاب . عطفة ( atafat ) ا . ع . گياهى بىشاخ و برگ كه گاو آن را مىخورد . عطفل ( atfal ) ا . پ . بيدمشك . عطل ( otl ) ص . ع . قوس عطل : كمان بىزه . عطل ( otl ) و ( otol ) ص . ع . زن بىپيرايه و بىزيور و بىگردن بند . و اسب و اشتر بىگردن بند و بىافسار و بيرسن و بيداغ و نشان . و مرد بىساز و سلاح . ج : اعطال . و مرد بىادب و خالى از مال . و مرد فربه شكم كلان . عطل ( atl ) و ( atal ) م . ع . عطلت المراة عطلا و عطلا و عطولا ( از