على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2337

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و سركش و گردنكش . و كسى كه به روى زين سست نشسته باشد . عرضى ( arazi ) ص . پ . منسوب بعرض . عرضى ( araziyy ) ص . ع . منسوب بعرض . عرضية ( orziyyat ) ص . ع . ماده شتر سركش و رام نشده . يق : ناقة عرضية . عرضية ( orziyyat ) ا . ع . نخوت . و صعوبت . و قلت مبالات . يق : فيك عرضية . عرط ( art ) م . ع . عرطت الناقة الشجر عرطا ( از باب نصر ) : خورد آن ماده شتر درخت را چندان كه ريخته شد دندان آن . و عرط عرضه : معيوب كرد آبروى او را از غيبت . عرط ( orot ) ع . ج . عروط . عرطب ( artab ) و عرطبة ( artabat ) و ( ortabat ) ا . ع . رود . و طنبور . و طبل . و طبل حبشى . عرطزة ( artazat ) م . ع . عرطز عرطزة : يك سو گرديد و كناره گزيد از قوم . عرطسة ( artasat ) م . ع . يكسو شدن و كناره گزيدن از منازعهء با قوم و نرم گرديدن از جنگ با ايشان . عرطل ( artal ) و عرطليل ( artalil ) ا . ع . دفزك و نيك دراز . عرطنيثا ( artanis ) ا . ع . بيخ درخت بخور مريم . عرطوج ( ortuj ) ا . ع . نام پادشاهى . عرطويل ( artavil ) ا . ع . نيكوئى جوانى . و نيكوئى قد . عرعار ( ar ' re ) ا . ع . يك نوع بازى مر كودكان را . و نيز بدين لفظ كودكان آواز كنند تا ديگران بيرون آيند . عرعر ( ar'ar ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - درخت سرو كوهى . و حب العرعر : بار آن كه ابهل نيز گويند . عرعر ( or'or ) ا . ع . ما بين دو سوراخ بينى . و ما بين زهار و بن آن . و ركب عرعره : زشت گرديد خوى او . عرعرة ( ar'arat ) ا . ع . پوست سر . و بازيچه‌اى مر كودكان را كه عرعار نيز گويند . عرعرة ( ar'arat ) م . ع . عرعر عينه عرعرة : بركند چشم او را . و عرعر سداد القارورة : بيرون آورد سر بند آن شيشه را . و عرعر الشيئ : بجنبش آورد آن چيز را . عرعرة ( ar'arat ) و ( or'orat ) ا . ع . سر بند شيشه . عرعرة ( or'orat ) ا . ع . سر هر چيزى و معظم آن . و عرعرة الجبل : سر كوه . و كذا : عرعرة السنام . و بالاتر و خوب‌تر جزء از كوهان شتر . و بينى . و قسمت غضروفى بينى . و زهار . و پائين شكم . و خرابى و تباهى . عرف ( arf ) ا . ع . بوى خوش و يا بوى ناخوش و بيشتر در بوى خوش استعمال مىشود . يق : ما اطيب عرفه : چه بسيار نيك است بوى خوش آن . و گياه يز . و يا گياهى كه از جنس حمض و عضاه نيست . المثل : لا يعجز مسك السوء عن عرف السوء ، در حق ناكسى گويند كه از فعل شنيع خود باز نايستد ( شبه به جلد لم يصلح للدباغ ) . عرف ( arf ) م . ع . عرف الفرس عرفا ( از باب نصر ) : بريد يال آن اسب را . و عرف فلان ( مجهولا ) عرفا : ريش برآورد كف دست فلان . و عرف للامر عرفا ( از باب ضرب ) : برد بارى نمود در آن كار . عرف ( erf ) ا . ع . شناسائى بد رنگ . و ديرى در شناسائى . يق : ما عرف عرفى الا باخرة اى ما عرفنى الا اخيرا . و صبر و شكيبائى . عرف ( arf ) ج . ج حروف . و ج . عرفاء . و ج . اعرف . عرف ( orf ) ا . ع . شناخته و معروف . و شناختگى . و نيكوئى و جوانمردى و سخاوت و دهش . آنچه بذل و بخشش كرده شود . و موج دريا . و اعتراف . يق : على الف عرفا اى اعترافا . و فش اسب . و تاج خروس . ج : اعرفة . و ريگ تودهء بلند . و جاى بلند . و حد ما بين آسمان و دوزخ . ج : اعراف . و نوعى از خرمابن . و خرمابنى كه نخستين بارش رسد . و خرمابنى در بحرين كه بر شوم نامند . و درخت ترنج . و پشت ريگ توده‌اى كه بلند برآمده باشد . و مناره . و طار القطا عرفا : در پى يكديگر پريدند مرغان سنگخوار . و جاء القوم عرفا عرفا : آمدند قوم از پى يكديگر . و منه قوله تعالى : وَ الْمُرْسَلاتِ عُرْفاً اى ارسلت متتابعة او اراد انها ترسل بالمعروف . عرف ( orf ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - معروف و مشهور . و جواز . و معلوم . و عمومى . و اصطلاح عامه . و هر چيز صحيح مشروع و مخصوص و مطبوع . و نيكوئى . و شايسته . و كلانى و بزرگى . و فتوت . و اسمى كه به آن چيزى و يا كسى بطور عموم ناميده مىشود . و حكم ثانوى . عرف ( araf ) م . ع . عرف عرفا ( از باب سمع ) : بسيار كرد بوى خوش را . عرف ( oraf ) ع . ج . عرفة . عرف ( orof ) ا . ع . ريگ تودهء مرتفع . و مكان مرتفع و بلند . و فش اسب . و تاج خروس . ج : اعرفة . عرفا ( oraf ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردمان عارف و دانا . عرفاء ( arf ) ص . ع . ابل عرفاء : شتران بافش . ج : عرف . عرفاء ( arf ) ا . ع . كفتار ( سميت