على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2334

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و موى پائين يال اسب . و گوش . و شتر مادهء ستبر جثهء بزرگ سينه كه گويا بالاى سينه‌اش تخت انداخته شده . عرش ( arac ) و ( arc ) م . ع . عرش الرجل عرشا و عرشا ( از باب سمع ) : سرگشته و متحير گرديد . عرش بغريمه : سخت گرفت بر وام دار خود . و عرش عنى : برگشت از من . و عرش على ما عند فلان : قوى گرديد بر چيزى كه در نزد فلان بود . عرش ( oroc ) ع . ج . عرش . و ج . عريش . عرش آشيانى ( arc - ciy ni ) ا . پ . لقبى است كه باكبر شاه هندى پس از مرگ وى داده‌اند . عرشة ( eracat ) ع . ج . عرش . و ج : عرش و عرش . عرش منزل ( arc - manzel ) ا . پ . لقبى است بعالم‌گير شاه دويم پادشاه هند پس از مرگ وى داده‌اند . عرش‌وران ( arc - var n ) ا . پ . انبيا و اوليا . عرشه ( arce ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مرتفع‌ترين جزء از سطح كشتى كه مردم در آنجا مىنشينند . عرشى ( arci ) ص . پ . منسوب بعرش . و آسمانى . عرشيان ( arciy n ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ملائكه مقربين و حاملان عرش . عرص ( ars ) ا . ع . تيرى كه بر آن چوبهاى كوچك انداخته سقف خانه را بدان بنا كنند . و نيز عرص بمعنى عرس . عرص ( ars ) م . ع . عرصت السماء عرصا ( از باب ضرب ) : پيوسته با درخش و تندر گرديد هوا . و عرص البعير : مضطرب گرديد آن شتر . و عرص البعير : بست گردن شتر را بر بازوى آن . عرص ( aras ) م . ع . عرص عرصا ( از باب سمع ) : شادمانى نمود و نشاط كرد . و عرص البرق : پراكنده درخشيد برق . و عرصت النبت : بوى نم گرفت آن گياه . و كذلك البيت . عرص ( ares ) و ( ars ) ص . ع . برق پراكنده و مضطرب و درخشنده . عرص ( ares ) ص . ع . شادمان . عرصات ( aras t ) ع . ج . عرصة . عرصات ( aras t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - صحراى قيامت . و روز عرصات : روز قيامت . عرصاف ( ers f ) ا . ع . تازيانهء از پى . و پى دراز . و يك نوك از پى . و تسمه . و ميخ رحل كه بر سر حنوپالان زنند و آن چهار تا باشد بر سر هر حنودوتا . ج : عراصيف . و نيز دو چوب در ما بين ميان و آخر رحل كه به چپ و راست بسته شود . و عرصاف الا - كاف : چوبى كه ميان دو حنو مقدم بسته شود . و عرصاف من سنام البعير : اطراف مهرهء پشت شتر . و عرصاف الخرطوم : دو تا استخوان اندرون بينى . عرصام ( ers m ) ا . ع . شير بيشه . عرصة ( arsat ) ا . ع . گشادگى ميان سراى كه در آن بنا نباشد . و زمين سراى . و جنگ‌گاه . و عرصة الدار : وسط خانه . ج : عراص و عرصات و اعراص . عرصتان ( arsat ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه دو فضاى عقيق مدينه كه عرصة الصغرى و عرصة الكبرى بود . عرصف ( arsaf ) ا . ع . نام گياهى كه بيونانى كما فيطوس گويند . عرصفة ( arsafat ) م . ع . عرصفه عرصفة : كشيد او را بدرازا و دو پاره كرد . عرصم ( arsam ) ا . ع . بسيار خورنده . و خرم و شادمان . عرصم ( ersamm ) ا . ع . نزار و نرم تن . و تواناى درشت گوشت . عرصوف ( orsuf ) ا . ع . چوبى كه ميان دو حنو مقدم بسته شود . ج : عراصيف . عرصوفان ( orsuf ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه در چوب كه در چوب فدان داخل نمايند . عرصوم ( orsum ) ا . ع . بخيل و زفت ناكس . عرصه ( arse ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ميدان . و صحرا . و ميدان گيرودار . و بساط شطرنج . و عرصهء زمين : سطح زمين . و عرصهء محشر : صحراى قيامت . عرض ( arz ) ا . ع . پهنا خلاف طول . و متاع و رخت . و هر چيز جز زر و سيم . ج : عروض . و كوه . و روى كوه . و كرانهء كوه . و جائى كه از آن بر كوه برآيند . و كنار و جانب . و سر شاخهء درخت . و فراخى . و وادى . و لشكر . و ساعتى از شب . و ابر . و ابرى كه كرانهء آسمان را فرا گيرد . و قصد و همت . و روستا . ج : اعراض . و مردم بزرگ و شريف . و هو عرض من الاعراض : او يكى از لشكريان است . و كل الجبن عرضا : بخور پنير را و مپرس از سازندهء آن و بخر از هر كس مىيابى و يوم العرض : روز قيامت . و فى عرض الناس : در ميان مردم و اطراف مردم . و عرض عين : نگريستن به چشم به حال چيزى . و عرض القوم : نزديك قوم و جانب قوم . و نيز عرض : ديوانگى . و مردن انسان بدون علت و بيمارى . عرض ( arz ) ص . ع . جراد عرض : ملخ بسيار . عرض ( arz ) م . ع . عرض له عرضا