على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2329

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

يعارض الشجر و الشوك بغيه : شتر صاحب داغ عراض كه با درخت و خار با دهن خود معارضه مىكند . و نيز عراض : كرانه . و آهنى كه سپل شتر را بوى داغ كنند تا از اثر آن شناخته شود . و عراض الحديث : معظم و معتبر حديث . و جاءت المراة بولد عن عراض و معارضة : فرزند حرام آورد آن زن . و ضرب الفحل الناقة عراضا : عرضه كرد گشن بر ماده شتر تا معلوم شود كه آزمند آنست و يا نيست . عراض ( er z ) ص . ع . بعير عراض : شترى كه با دهن خود با درخت و خار معارضه كند . و نيز عراض . ج : عريض و عريضة . عراض ( er z ) م . ع . عارض معارضة و عراضا . مر . معارضة . عراض ( or z ) ا . ع . پهناور . و ارمغان و آنچه براى اهل و عيال فرستند . و آنچه را كه خواربارآور پيش كند و در اول بنماياند تا در خريدن خواربار وى رغبت كند . عراضة ( ar zat ) م . ع . عرض عرضا و عراضة ( از باب كرم ) : پهن گرديد . عراضة ( or zat ) ا . ع . راه آورد از طعام و جز آن . و خوار بار . و قولهم : عرضونا من عراضتكم : خورانيدند بما از راه آورد شما . عراضة ( or zat ) ص . ع . پهناور و عريض . يق : قوس عراضة . عراعر ( ar er ) ا . ع . كرانه‌هاى كوهان شتر . و ج . عراعر . عراعر ( or er ) ا . ع . بزرگ قدر و شريف . ج : عراعر . و مهتر . و شتر فربه . و نام موضعى كه از آنجا نمك آرند . عراف ( arr f ) ا . ع . كاهن . و فالگوى . و پزشك و طبيب . و از اعلام است . عرافة ( ar fat ) م . ع . عرف عرافة ( از باب كرم و ضرب ) : عريف گرديد . مر . عريف . عرافة ( er fat ) م . ع . عرف عرافة ( از باب نصر ) : عريفى كرد . و عرف فلان علينا سنين : عريفى كرد فلان بر ما چند سال . عرافج ( ar fej ) ا . ع . ريگستانهائى كه راه نداشته باشند . عرافيص ( ar fis ) ع . ج . عرفاص . عراق ( er q ) ا . ع . كرانهء آب . و كرانهء دريا بدرازا . ج : اعرق . و درون پر مرغ . و درز دو تا دوخته در زير توشه دان و مشك . و پوست پاره‌اى كه بر ملتقاى دو چرم در پائين توشه دان دوزند . و دوالى كه بدان درزهاى مشك را فرا گيرند . و كرانهء كوه و حد آن . و باقى ماندهء شور گياه . و جاى درختناك . و گرداگرد ناخن . و اطراف گوش . و پيرامون سراى . و كرانهء نهر . و آنچه در شكم در بالاى ناف بر پهناى شكم باشد . و درز محيط سفره . ج : اعرقة و عروق ( در همهء معانى ) . و مأخوذ از فارسى : نام بلادى از عبادان تا موصل بدرازا و از قادسيه تا حلوان بپهنا و به اين معنى مذكر و مؤنث هر دو مىآيد . عراق ( er q ) ع . ج . عرق . عراق ( er q ) ا . پ . ولايتى در مركز ايران و حاكم نشين آن شهر سلطان آباد . و نام نوائى از موسيقى . و عراق عجم : شامل چندين ولايت مىگردد مانند كرمانشاهان و همدان و بروجرد و اصفهان و ملاير و عراق و گلپايگان و جز آن . و عراق عرب : شامل بلادى مىشود از عبادان تا موصل و از قادسيه تا حلوان را . عراق ( er q ) و ( or q ) ع . ج . عرق . عراق ( or q ) ا . ع . استخوان با گوشت . و آب صاف . و باران بسيار . و عراق الغيث : گياهى كه پس از باران رويد . عراقان ( er q ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه كوفه و بصره . عراقة ( or qat ) ا . ع . آب صاف . و باران بسيار . عراقى ( ar qi ) ع . ج . عرقوة . و ذات العراقى : بلا و سختى . عراقى ( er qi ) ص . پ . منسوب بولايت عراق . عراقى ( er qiyy ) ص . ع . منسوب بعراق . عراقيب ( ar qib ) ا . ع . بينيهاى كوه . و راههاى تنگ و دشوار گذار در پشت كوه . و نام دهى . و ج . عرقوب . و عراقيب الامور : كارهاى سترگ و دشوار . و كارهاى درهم و مشتبه . و طيرا العراقيب : نام مرغى كه اخيل نيز گويند . عراقية ( er qiyyat ) ص . ع . ابل عراقية : شترانى كه گياه باقى مانده را خورند . عراقيل ( ar qil ) ا . ع . سختيها و دشواريها . و كارهاى سخت و دشوار . عراقين ( er qayn ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عراق عجم و عراق عرب . عراك ( ar k ) م . ع . عرك عركا و عراكا و عروكا . مر . عرك . عراك ( er k ) ا . ع . اورد ابله العراك : بيك بار همهء شتران را بر آب آورد . و نيز عراك : از اعلام است . عراك ( er k ) م . ع . كارزار كردن . معاركة : مثله . عراكة ( or kat ) ا . ع . شيرى كه قبل از فيقة نخستين دوشند . مر . فيقة . عرام ( or m ) ا . ع . استخوان گوشت از آن باز كرده . و درخت پوست رفته . و درخت خائيده . و آنچه برافتد و ساقط گردد از پوست و برگ عوسج . و شوخى . و بدخوئى . و