على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2661
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
قساوة ( qas vat ) م . ع . قسا قلبه قسوا و قسوة و قساء و قساوة ( از باب نصر ) : سخت شد و درشت گرديد دل او . و قسا الدرهم : ناسره گشت آن درم . قساوت ( qas vat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سختدلى و ترمك و سياهدلى و ستمگارى و بيرحمى و ظالمى . و دلگيرى و ملالت و غمگينى و حزن و اندوه و آزردگى . و تشويش و اضطراب . و مشقت . و تنگدستى . و قساوت قلب : دل سختى و بيرحمى . قساوسة ( qas vesat ) ع . ج . قسيس ( qessis ) . قسب ( qasb ) ص . ع . سخت و زشت از هر چيزى . قسب ( qasb ) ا . ع . خرماى خشك تر كه در دهان ريز ريز گردد . قسب ( qasb ) ص . ع . قسبت الشمس قسبا ( از باب ضرب ) : غروت شدن گرفت آفتاب . و قسب الماء قسبا و قسيبا : روان شد آب و جارى گرديد . قسب ( qasb ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - يك نوع خرمائى زرد و خشك و ترد كه در دهان ريز ريز گردد . قسبار ( qesb r ) ا . ع . نرهء دراز . قسبة ( qasbat ) ا . ع . واحد قسب يعنى يك دانه خرماى قسب . قسبرة ( qasbarat ) م . ع . قسبر المراة قسبرة : گائيد آن زن را . قسبرى ( qosboriyy ) ا . ع . نرهء دراز . قسبند ( qosband ) ا . ع . مأخوذ از گوسپند فارسى و به معناى آن . قسة ( qassat ) ا . ع . ده خرد و كوچك . قسح ( qasah ) ا . ع . خشك و يبس . و بقاى حالت نعوظ . قسح ( qasah ) م . ع . قسح قسحا و قساحة . مر . قساحة . قسحب ( qoshobb ) ا . ع . ستبر و ضخيم و كلفت . قسر ( qasr ) ا . ع . نام بطنى از تازيان . و نام مردى . و نام كوهى . قسر ( qasr ) م . ع . قسره على الامر قسرا ( از باب نصر ) : بستم و زور بر كارى داشت آن را و مغلوب كرد وى را . قسرى ( qasri ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - جبرى و شميورى و اجبارى ، ضد ارادى . و حركت قسرى و يا دور قسرى : حركت و دورى كه محرك آن ديگرى باشد . قسس ( qosos ) ا . ع . مردمان عاقل . و دانشمندان . و نيكو رانندگان شتر . قسط ( qast ) م . ع . قسط قسطا و قسوطا ( از باب ضرب ) : جور كرد و بيدادى نمود و از حق باز گرديد و عدول كرد . و قسط الشيىء : پراكنده نمود آن چيز را . و قسط فلان ( از باب ضرب و نصر ) : عدالت كرد فلان و داد و داد و راست و برابر كرد . قسط ( qest ) ص . ع . دادگر و عادل ، واحد و جمع در وى يكسان است . قسط ( qest ) ا . ع . نصيب و حصه و بهره . ج : اقساط . و پيمانهاى كه نصف صاع باشد و آن ششيك فرق است چه هر فرقى شش قسط بود . و مقدار . و رزق . و ترازو و ميزان . و كوزه . قسط ( qest ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ترتيب از روى عدالت . و تقسيم مواجب و ساليانه و قرض و بدهى و ماليات و يا مال الاجاره و جز آنها بحصههاى مساوى و برابر و هر يك از آن حصهها يك قسط باشد . و قسط اوفى : حصهء بىنقصان و بىكسر . و قسط مبادله : مبادلهء بطور عدالت . قسط ( qost ) ا . ع . ساق . و نام داروئى . قسط ( qost ) ص . ع . ج . اقسط و قسطاء . قسط ( qasat ) ا . ع . خشكى در گردن . و راستى استخوان ساق ستور و آن عيب است . و پيچيدگى و راستى و خشكى در استخوانها . و خشكى و غلظتى در زانو به نحوى كه منقبض نتواند شدن . قسط ( qasat ) م . ع . قسطت عظامه قسطا و قسوطا ( از باب سمع ) : راست شد استخوانهاى آن ستور . قسط ( qosot ) ص . ع . رجل قسط الرجل : مرد راست استخوان پاى . قسطا ( qest ) و ( qost ) ا . پ . نام حكيمى مشهور . و نام پسر لوقاى يونانى كه پدر و پسر هر دو از حكماى بزرگ يونان بودهاند . قسطاء ( qast ' ) ص . ع . مؤنث اقسط . و عنق قسطاء : گردن خشكى رسيده و استيخ شده . ج : قساط . و رجل قسطاء : پاى كج . و ركبة قسطاء : زانوى خشك درشت چندانكه از خشكى دولا نتواند شدن . ج : قسط ( qost ) . و ناقة قسطاء : ماده شترى كه در خلقت پى دست و پاى آن خشك باشد . قسطار ( qest r ) ا . ع . مرد نقاد داناى خبير و دوربين . قسطاس ( qest s ) و ( qost s ) ا . ع . قپان و ترازو . و ترازوى راست . و راستترين ترازوها . قسطال ( qast l ) ا . ع . گرد و غبار . ج : قساطيل . قسطال ( qest l ) ص . ع . نهر قسطال : جوى با آواز . قسطان ( qost n ) ا . ع . گرد و غبار .