على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2318
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
سست از مرد و زن . و گول . و گروه . و گروه بسيار . ج : عجن . و ام عجينة : كركس . عد ( add ) م . ع . عده عدا ( از باب نصر ) : شمرد آن را . و عده عدا و تعدادا : قرار داد آن را شمرده شده . عد ( edd ) ا . ع . آب روانى كه قطع نشود مانند آب چشمه . ج : اعداد . و كثرت و بسيارى هر چيزى . و چاه قديم . و همتا و حريف . و ذو عد : بسيار و وافر و فراوان و كثير . و نيز عد بلغت تميم و لغت بكر بن وائل : قليل و كم . عد ( odd ) ا . ع . آبلهء ريزه كه بر رخسار خوبان برآيد . عدا ( ad ) ع . كلمهء استثنا يعنى مگر و جز و سوا كه جهة استثنا كلمهء ما بعد خود را نصب كند مانند : جاء القوم عدا زيدا : آمدند آن گروه مگر زيد . و گاه كلمهء ما را بر سر آن در آورند مانند : جاؤنى ما عد زيدا : آمدند مرا سواى زيد . و گاه باشد كلمهء ما بعد خود را جر دهد و عدا زيد گويند . عدا ( ad ) م . ع . عدا عدوا و عدا و عدوا و عداوانا و تعداء . مر . عدو . عدا ( ad ) م . ع . عدى له عدا ( از باب سمع ) : دشمن داشت او را . عداء ( ad ) ا . ع . دورى . و كارى كه باز گرداند شخص را از چيزى . و كارى كه باز دارد . و بنو عداء : نام قبيلهاى از تازيان . عداء ( ad ) م . ع . عدا عدوا و عداء . مر . عدو . و عدا عدى و عداء . مر . عدى . عداء ( ed ' ) م . ع . عادى بين الصيدين معاداة و عداء : پى يكديگر زد و انداخت دو شكار را در يك تك و يك تير . و عاداه : دشمنى نمود او را . و عادى شعره : گرفت موى وى را و يا بلند كرد آن را . و نيز عداء و معاداة : نيرو كردن در دويدن . عداء ( ed ' ) ع . ج . عدو . ج . عدوة و ج . عدوة و عدوة . و ج . عدوة و عدوة و عدوة . عداء ( eda ' ) و ( ad ' ) ا . ع . يك تك . و درازى چيزى و پهنائى آن و حد و نهايت آن . عداء ( add ' ) ا و ص . ع . سخت دويدگى . و از اعلام است . و فرس عداء : اسب سخت دو . ج : عداؤن . عداءون ( add 'una ) ع . ج . عداء . عداب ( ad b ) ا . ع . ريگ تنك گستردهء برابر . و طرف تنك از ريگ كه به زمين درشت و هموار رسيده باشد ( واحد و جمع در وى يكسان است ) . و نام موضعى . عدابة ( ad bat ) ا . ع . زهدان . و زهار . و بن زهار . عدابس ( ad bes ) ع . ج . عدبس ( ad bbas ) . عداة ( od t ) ع . ج . عادى . عدات ( ed t ) ع . ج . عدة . عداد ( ed d ) ا . ع . همتا و حريف . و بخشش . و اثرى از ديوانگى و جنون . و هنگام مرگ . و بانگ كمان . و يوم العداد : روز جمعه . و عيد فطر . و عيد اضحى . و روز بخشش و عطا . و لقيته عداد الثريا : ملاقات كردم او را ماهى يك دفعه . و فلان فى عداد اهل الخير : فلان در شمارهء اهل خير است و از آنها محسوب مىگردد . و عداده فى بنى فلان يعنى در شمارهء بنى فلان است در ديوان و در ديوان آنان شمرده مىشود . و عداد القوس : ببانگ آوردن كمان . عداد ( ed d ) م . ع . عادته اللسعة معادة و عدادا : برانگيخته شد در دمار گزيده پس از يك سال . الحديث : ما زالت اكلة خيبر تعادنى يعنى هميشه عود مىكند لقمهء خيبر كه زهر آلود بود چه بانحضرت صلى اللّه عليه و آله در خيبر زهر خورانيده بودند . نيز عداد و معادة : همديگر را در كارزار آهنگ نمودن . عداد ( ed d ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شمار و شماره و تعداد . و عداد كردن : شمار كردن و شمردن . و آماده و مهيا كردن . عدار ( od r ) ا . ع . دابه ايست در يمن كه مردمان را مىگايد و با آنها و طى مىكند و نطفهء آن كرم و دود است . و منه المثل : الوطوء من عدار . و نيز عدار : از اعلام است . عدار ( add r ) ا . ع . ملاح . عدارى ( ad ri ) ا . ع . قسمى از انگور ( بلغت مراكش ) . عداس ( ad s ) و ( ed s ) م . ع . عدس عدسا و عداسا و عداسا . مر . عدس . عداف ( odaf ) ا . ع . اندك . و هيچ چيز . يق : ماذقنا عدافا : نچشيديم هيچ چيز . عدال ( ed l ) م . ع . معادلة . و خميدن . و باز گرديدن از كسى . و اندازه كردن ميان دو چيز . و توقف نمودن . و هم وزن كردن و برابر گردانيدن چيزى را به چيزى . و با كسى سوار شدن در كجاوه . و با چيزى برابر آمدن . و نيز عدال : متردد بودن در اختيار يكى از دو كار كه پيش آيد شخص را . يقال : هو يعادلك هذا الامر . عدالة ( ad lat ) ا . ع . خلاف جور . و راستى و درستى نفس . و استوا و استقامت . و حالت تساوى و برابرى كه در انسان باشد . و باصطلاح متشرعين : ظاهر اسلام با عدم ظهور فسق . و يا ملكهء نفسانيهاى كه چون در كسى