القدح : شكاف كرد در تير بىپيكان تا پيكان بر آن بنشاند . و قدح فى الشجر و الاسنان : كرم خورد درخت و دندانها را . و قدح بالزند : آتش بر آورد از آتش زنه و چقماق زد بر آتش زنه تا آتش دهد . و قدح المرق : با كفگير برداشت شوربا را . و قدحت عينه : در مغاك فرو شد چشم او . و نيز قدح : فرو خوردن آب چشمه . قدح ( qadh ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عيب و طعن بر كسى و اظهار عيب كسى خلاف مدح . و قدح كردن : طعن كردن و مذمت نمودن و بيان عيب كردن . و قدح و مذمت : طعن و عيبگوئى . قدح ( qedh ) ا . ع . تير ناتراشيدهء پر و پيكان نانهاده . و تير قمار . ج : اقدح و قداح . و ج ج : اقاديح . و نام اسبى . قدح ( qadah ) ا . ع . كاسه‌اى كه دو كس را سير گرداند ، و يا عام است . ج : اقداح و قدحان . قدح ( qadah ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كاسهء بزرگ و زيغال و ژيغال . و كاسهء شربت خورى بزرگ . و پياله و پيمانه و ساغر و جام . و زرين قدح : نرگس . و قدح لاجوردى : آسمان . و قدح مريم : گياهى . قدح آشام ( qadah - c m ) ص . پ . آشامندهء يك پيمانهء از شراب . قدحان ( qedh n ) ا . ع . ج . قدح ( qadah ) . قدح پيماى ( qadah - paym y ) ص . پ . قدح آشام . قدحة ( qadhat ) ا . ع . يك بار چقماق زدن بر آتش زنه . و منه : لو شاء الله لجعل للناس قدحة ظلمة كما جعل لهم قدحة نور . قدحة ( qedhat ) ا . ع . آتش بر آوردن از آتش زنه . و انديشه كردن در كار ( اسم است اقتداح را ) . قدحة ( qodhat ) ا . ع . يك كفليز از شوربا و جز آن . يق : اعطانى قدحة من المرق . قدحرة ( qeddaharat ) ا . ع . ذهبوا بقدحرة يعنى به جائى رفتند كه به آنجا دست كسى نمىرسد و كسى بر آنها قادر نمىشود . قدحكار ( qadah - k r ) ا . پ . قدح بردار و پياله دار . قدح‌كش ( qadah - kac ) و قدح نوش ( qadah - nuc ) ص . پ . آشامندهء يك پيمانه از شراب . قدخميده ( qad - xamide ) ص . پ . كسى كه قامت وى خميده و دولا باشد . قدد ( qedad ) ع . ج . قدة . قددار ( qad - d r ) ص . پ . خوش هيكل و خوش تركيب و خوش قامت . قدر ( qadr ) ا . ع . اندازهء چيزى . و ميانهء و پالان . و ميانهء زين . و سرشانه . و توانائى . و توانگرى . و فراخى . و ليلة القدر : شب قدر ، و سميت ليلة القدر لانها الليلة التى يحكم اللّه فيها و يقضى بما يكون فى السنة باجمعها من كل امر . و رجل ذو قدر : مرد خداوند دولت و ثروت و مرد مالدار . قدر ( qadr ) م . ع . قدر الله ذلك عليه قدر . قدرا ( از باب ضرب و نصر ) : اندازه كرد خداى و فرمان داد بر او . و قدر الرزق قدرا : تقسيم كرد روزى را . و قدرت الثوب : اندازه نمودم آن جامه را . قدر اللحم : پخت گوشت را . الحديث : اذا غم عليكم الهلال فاقدروا له اى اتموا ثلثين يوما . و نيز قدر : تنگ نمودن . و بزرگ داشتن . و ببزرگى صفت كردن . قوله تعالى : وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ . و نيز قدر : اندازهء چيزى را بر چيزى كردن . يق : قدر الثوب على فلان قدرا . و قدر قدرا و قدرة و مقدرة و مقدرة و مقدرة و مقدارا و قدارا و قدارا و قدارة و قدورا و قدرة و قدارنا ( از باب نصر و ضرب و سمع ) : توانست و توانا شد . و قدر عليه : قادر شد بر آن . و قدر الامر قدرا ( از باب ضرب ) : پايان آن كار را نگريست . و قدر على عياله الرزق : تنگ گرفت بر عيال خود روزى را . و قرا السبعة : يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر . و قدر على الانسان رزقه ( مجهولا ) : تنگ گرفته شد بر انسان روزى آن . قدر ( qadr ) و ( qadar ) ا . ع . قدر الشيئ : حكم و ارزش و مبلغ آن چيز . و هذا قدر هذا : اين مثل اين است و شبيه آن . و ما له عندى قدر : او را در نزد من حرمت و وقارى نيست . و هم قدر مائة : ايشان باندازهء صد نفراند . و اخذ به قدر حقه : گرفت به مقدار حق خود و چيزى كه مساوى حق خود بود . و قرء به قدر فاتحة الكتاب اى مقدارها ، و در همهء اينها قدر بفتح دال نيز مىگويند . قدر ( qadr ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عزت و حرمت و شأن و مرتبه و بزرگى . و اندازه و مقدار . و چگونگى . و قيمت و ارزش . و لياقت . و قامت . و وسعت . و توانگرى و ثروت . و شب قدر : شب نوزدهم و شب بيست و يكم و شب بيست و سيوم و شب بيست و هفتم ماه رمضان . و عظيم القدر : بزرگ مرتبه و بلند درجه . و قدر دانستن : واقف و آگاه بر لياقت و سزاوارى كسى بودن و ارزش و بهاى چيزى را شناختن و دانستن . و قدر مشترك باصطلاح منطق : مفهوم كلى را گويند كه در افراد خود مشترك باشد