على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2571

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

فضله ( fazle ) و ( fozle ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پس ماندهء از هر چيزى . و هر چيز زايد . و شاخه‌هائى كه ميوهء آنها را چيده باشند . و بول و براز و غايط . و سرگين ، و فضلهء سگ را سكاله گويند . فضلى ( fazli ) ص . پ . منسوب بفضل . فضو ( fozovv ) م . ع . فضا فضاء و فضوا . مر . فضاء ( faz ' ) . فضوح ( fazuh ) ا . ع . رسواكننده ( فعول بمعنى فاعل ) . يق : الخمر فضوح لشاربها . و يا فضوح : دشنامى است مر تازيان را . فضوح ( fozuh ) ا . ع . رسوائى و فضيحت . فضوحة ( fozuhat ) ا . ع . رسوائى و فضيحت . فضوخ ( fazux ) ا . ع . مى كه خورندهء خود را بيندازد و مست گرداند . فضول ( fozul ) ا . ع . حلف الفضول : سوگندى كه جمعى از مردم در ميان خود خورند بر دفع ظلم و گرفتن حق خود از ظالم . فضول ( fozul ) ع . ج . فضل ( fazl ) . فضول ( fozul ) و ( fazul ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - زياده‌گو و ياوه‌گو . و كسى كه به كارهاى غير لازم پردازد . و هر چيز زايد كه وجود آن ضرورى نباشد و غير لازم بود ، ضد اصول . و هر چيز نامناسب و ناموافق . و هر غنيمتى كه قابل تقسيم نباشد مانند يك رأس اسب . فضول غرچ ( fozul - xarc ) ص . پ . مسرف و مبذر . فضول‌گو ( fozul - gu ) و ( fozul - gov ) ص . پ . پر حرف و پرگو و ياوه‌گو . و لاف زننده و خودپسند . و غماز و نمام . فضولى ( fozuli ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - افزونى و زيادتى . و كلام بيهوده و سخن هرزه و لا طائل . و دخالت بىجا و بيموقع در هر كارى . و پرگوئى و ياوه‌سرائى . و ولخرجى . فضولى ( fozuliyy ) ا . ع . آنكه كار بيفايده كند و در پى مالا يعنى رود . و درزى و خياط . قال فى المعيار : الفضل : الزيادة و البقية . ج : فضول . و قد استعمل الجمع استعمال المفرد فيما لا خير فيه و لهذا نسب اليه على لفظه فقيل فضولى لمن يشتغل بما لا يعنيه لانه جعل علما على نوع من الكلام فنزل منزلة المفرد و سمى بالواحد و اشتق منه فضالة . فضولى بيع ( fozuli - bay ' ) ا . پ . فروش اموال ديگرى را بدون رضائيت وى . فضوليدن ( fozulidan ) ف ل و م . پ . دخيل شدن و دخالت كردن . و بيهوده گفتن . فضه ( fezze ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نقره و سيم و گماشه . فضى ( fezziyy ) ص . ع . منسوب بفضة يعنى سيمين و نقرگين . فضيج ( fazij ) ا . ع . خوى و عرق . فضيح ( fazih ) ص . ع . رسوا . و هو فضيح المال : او بد سياست است مر شتران را . فضيح ( fazih ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - رسوا و بىآبرو و بد نام . و معيوب . و بىاحترام . و نكبتى . فضيحة ( fazihat ) ا . ع . رسوائى . ج : فضايح . فضيحت ( fazihat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - رسوائى و بدنامى . و بىناموسى و ننگ و عار و عيب . فضيحتى ( fazihati ) ص . پ . رسوا كننده و بىآبروكننده و بدنام‌كننده . فضيحه ( fazihe ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - فضيح و رسوا و بىآبرو . و افعال فضيحه : كردارهاى بد نام‌كننده و رسوا نماينده . و كردارهاى از روى غدر و مكر و حيله . فضيخ ( fazix ) ا . ع . دوشاب انگور . و شرابى كه از عصير غورهء خام خرما سازند . و شير بسيار آب آميخته . فضيض ( faziz ) ا . ع . خرده ريزهء چيزى . و قطره‌هاى آب كه در هنگام طهارت پراكنده و منتشر گردد . و آب خوش و روان . و شكوفهء اول برآمدهء از خرمابن . و هر چيز متفرق و پريشان . فضيل ( fozayl ) ا . ع . نام زاهدى . و نام جماعتى ديگر . فضيلة ( fazilat ) ا . ع . فزونى ضد نقيصة . و پايهء بلند در فضل . ج : فضائل . فضيلت ( fazilat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - افزونى و زيادتى . و افزونى در علم و معرفت و كمال و در فضل و در هنر . و بزرگوارى و سرافرازى و بلندى درجه . و خوبى و نيكى . و كمال . و علم و هنر و معرفت . و صنعت . و كياست و فراست و هوشيارى . و بخشش و احسان و نيكوئى . و فضيلت انتساب : منسوب بفضيلت . فطء ( fot ' ) ع . ج . افطأ و فطآء . فطأ ( fat ' ) م . ع . فطأ ظهر بعيره فطأ ( از باب فتح ) : پست و هموار كرد پشت شتر خود را از گرانى بار و درآمد . فطأ ( fata ' ) م . ع . پهن بينى شدن . و فرو رفتن پشت شتر خلقة . و فرو رفتن پشت و برآمدن سينه ( و الفعل من سمع ) . فطآء ( fat ' ' ) ص . ع . مؤنث افطأ : فرو رفته پشت و برآمده سينه . ج : فطء ( fot ' ) . فطأة ( fat'at ) م . ع . فطاه فطأة ( از باب فتح ) : زد بر پشت او . و فطا المراة : جماع كرد مر آن زن را . و فطا به الارض :