على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2567
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
باصطلاح علم معانى : خالى بودن كلام از الفاظى كه زبان زد بلغا نباشد و نيز از ضعف تركيب كلمات يعنى تركيبات غير مأنوس و الفاظ ثقيل و درشت و اجتماع دو حرف از يك جنس كه موجب سنگينى زبان بود خالى باشد مثلا داراى « جمع علم » و « صدق قول » كه دو عين و دو قاف باهم جمع شدهاند نباشد و نيز الفاظ غير مأنوس مشكل را دارا نبود . فصاحت پرداز ( fas hat - pard z ) ص . پ . فصيح و زبانآور . فصاد ( fes d ) ا . ع . شكافتگى رگ . فصاد ( fes d ) م . ع . فصد فصدا و فصادا . مر . فصد . فصاد ( fass d ) ص . ع . رگ زنى كه بسيار رگ زند ( مبالغه است مر فاصد را ) . فصاد ( fass d ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كسى كه شغل او خون گرفتن و رگ زدن و فصد كردن باشد . فصادة ( fes dat ) ا . ع . رگ زنى . فصادى ( fass di ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شغل فصاد و رگ زن و عمل آن . فصاص ( fass s ) ا . ع . نگين فروش . فصاصة ( fes sat ) ا . ع . شغل نگين فروشى . فصاص ( fas fes ) ع . ج . فصفصة ( fesfesat ) . فصافص ( fos fes ) ص . ع . سخت چست و چالاك . فصافصة ( fos fesat ) ا . ع . شير بيشه . فصال ( fes l ) ا . ع . ج . فصيل . فصال ( fes l ) ا . ع . از شير باز گرفتگى كودك ، اسم است فصل را . يق : هذا زمان فصاله . فصال ( fes l ) م . ع . فاصل شريكه مفاصلة و فصالا : جدائى كرد از شريك خود و آن دو شريك از هم مباينت نمودند . فصال ( fass l ) ا . ع . مداح مردمان باميد صله . و مدعى و دادخواه ( و ليس به عربى صحيح ) . فصائح ( fas 'eh ) ع . ج . فصيحة . فصة ( fassat ) ا . ع . داروئى . و قسمى از اسپست . فصة ( fassat ) و ( fessat ) و ( fossat ) ا . ع . واحد فص يعنى دندانهء سير . فصح ( fash ) م . ع . فصحك الصبح فصحا ( از باب فتح ) : روشن گرديد تو را صبح و چيره شد روشنى آن بر تو . و فصحك بالصبح ( از باب نصر ) : كذلك : و فصح فصحا و فصاحة . مر . فصاحة ( fas hat ) . فصح ( fash ) ص . ع . زبان آور . ج : فصاح ( fesah ) . فصح ( fesh ) ا . ع . عيد ترسايان . فصح ( fesh ) ص . ع . يوم فصح : روز بىابر و بىسرما . فصح ( fosoh ) ع . ج . فصيح . فصحا ( fosah ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردمان فصيح و زبانآور . فصحاء ( fosah ' ) ع . ج . فصيح . فصحى ( fosh ) ص . ع . مؤنث افصح : فصيحتر و زبانآورتر . و روشنتر و ظاهرتر . فصخ ( fasx ) م . ع . فصخ يده فصخا ( از باب فتح ) : از جاى خود زايل گردانيد بند دست او را ( لغة فى فسخ ) . و فصخ عنه : غفلت ورزيد از آن . و فصخ : ( مجهولا ) : فريب خورد در خريد و فروخت . فصد ( fasd ) م . ع . فصد الرجل فصدا و فصادا ( از باب ضرب ) : رگ زد آن مرد . و فصد لفلان عطاء : تعيين كرد جهة فلان انعامى و امضا نمود آن را . المثل : لم يحرم من فصد له او من فزد له يعنى محروم نيست از ضيافت كسى كه رگ زده شود شتر براى او بلكه نصيب وى از خون آن خواهد رسيد ، و اين را دربارهء شخصى گويند كه ببعضى مطالب رسيده باشد ، و در اصل مثل گويند : دو نفر در نزد اعرابى بيتوته كردند و چون بامداد برآمد آن يكى مر ديگرى را از ضيافت و مهماندارى پرسيد ، فقال : ما قريت و انما فصد لى . فقال : لم يحرم من فصد له ( و سكن الصاد تخفيفا فتقلب الصاد زايا فقال : فزدله ، و كل صاد وقعت قبل الدال فانه يجوز ان تشمها رائحة الزاى اذا تحركت و ان تقلبها زايا محضا اذا سكنت ) . فصد ( fasd ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - رگ زدگى و گشودگى رگ . و رگ زنى . و فصد كردن : رگ زدن و خون گرفتن . و فصد كردن كسى : رگ زدن كسى و خون گرفتن از كسى . فصدة ( fosdat ) ا . ع . آرد ساختهء با خون آميخته . فصع ( fas ' ) م . ع . فصع الرطبة فصعا ( از باب فتح ) : فشار داد خرماى تر را تا از پوست برآيد . و فصع الشيىء : ماليد آن چيز را بانگشت تا نرم گردد و برآيد از آنچه در آن است . و فصع له بكذا : بخشيد مر او را آن چيز . و فصع الصبى : برگردانيد آن كودك غلاف سر نره را . و فصعت الدابة : بارى پيدا و بارى پنهان كرد آن ستور فرج خود را . و فصع عمامته : از سر فرو كشيد عمامهء خود را . و فصع له بمال : داد او را مال . فصعاء ( fas ' ' ) ا . ع . موش ماده . فصعان ( fas ' n ) ا . ع . آنكه پيوسته سر برهنه باشد از گرمى و التهاب . فصعة ( fos'at ) ا . ع . غلاف سر نره درصورتىكه فراخ باشد چندانكه حشفه برآيد . فصعل ( fes'el ) و ( fos'ol ) ا . ع . كژدم .