على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2524

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

فخم ( faxam ) ا . پ . چادرى كه نثار چينان بر سر دو چوب بندند تا بدان از هوا نثار ربايند . و چادرى كه در زير درخت ميوه‌دار نگاهدارند و درخت را تكانيده ميوه‌ها در آن جمع گردد . فخمده ( faxmade ) ا . پ . پنبهء حلاجى شده . فخمنده ( faxamande ) ا . پ . پنبه‌اى كه پنبه دانه‌ها را از آن برآورده باشند . فخميدن ( faxmidan ) ف م . پ . جدا كردن و بيرون آوردن پنبه دانه از پنبه . و از بيخ كندن مو از بدن . فخن ( faxn ) ا . پ . ارش و ياز . فخن ( faxn ) و ( faxan ) ا . پ . درون باغ . و وسط حقيقى باغ . فخوخ ( foxux ) ع . ج . فخ . فخور ( faxur ) ص . ع . بسيار نازنده و فخركننده . فخور ( faxur ) ا . ع . ماده شتر بزرگ پستان كم شير و بزرگ پستان تنگ سوراخ . و پستان ستبر درشت تنگ سوراخ كم شير . و خرمابن بزرگ تنهء شاخ گنده . و اسب دراز بزرگ نره . فخور ( foxur ) م . ع . فخر فخرا و فخرا و فخورا . مر . فخر و فخر . فخوز ( faxuz ) ص . ع . ضرع فخور : پستان ستبر تنگ سوراخ . فخيخ ( faxix ) ا . ع . فخيخ الافعى : آواز افعى كه از دهن برآيد . فخيخ ( faxix ) م . ع . فخ فخا و فخيخا . مر . فخ . فخير ( faxir ) ا . ع . آنكه با شخص نازد و فخر كند . و مرد مغلوب در فخر . فخير ( fexxir ) ص . ع . بسيار نازنده و فخركننده . فخيراء ( fexxir ' ) و فخيرى ( fexxir ) م . ع . فخر فخرا و فخرا و فخيراء و فخيرى . مر . فخر ( faxr ) و فخر ( faxar ) . فخيز ( faxiz ) ا . پ . آلتى آهنين و سر تيز كه بر پاشنهء كفش و موزه نصب كنند و مهميز نيز گويند . فخيم ( faxim ) ص . ع . مرد بزرگ قدر . ج : فخام . فخيمة ( foxaymat ) ا . ع . بزرگى و بلندى و استعلا . فدا ( fad ) ا . پ . خ و اصل و بنياد . و نمونه . و نقشه . و سرمشق . و طرح و رسم . و قاعده و قانون . فدا ( fad ) ا . ب . - مأخوذ از تازى - سربها و گريان يعنى عوض و بدلى كه بدان خود را و يا ديگرى را از كشتن نجات داده برهانند . و فدا شدن : سربها شدن . و قربان گشتن . و فدا كردن : قربان كردن . و جهة آسايش و سلامتى كسى و يا رهائى آن حيوانى را ذبح كردن . و يا خود را در مهلكه انداختن و بكشتن دادن فداء ( fada ' ) ا . ع . حجم چيزى . و انبار طعام . و فراهم شدگى و اجتماع طعام از گندم و جو و خرما و جز آن . فداء ( feda ' ) ا . ع . سربها ، و من العرب من يكسر همزة فداء و ينونها اذا استعمل مع لام الجر خاصة فتقول فداء لك لانه نكرة يريدون به معنى الدعاء ، قال : مهلا فداء لك الاقوام كلهم . فداء ( fed ' ) م . ع . فداه فدى و فدى و فداء ( از باب ضرب ) : سربها داد او را و رست . و فداه بنفسه : سربهاى او داد خود را . و فدى فلان فلانا بنفسه : گفت فلان مر فلان را : جعلت فداك . و فدت المراة نفسها من زوجها : داد آن زن به شوهر خود مالى تا وى را طلاق دهد . فداء ( fed ' ) م . ع . فاديته مفاداة و فداء : رها كردم او را و گرفتم فديهء او را . فداد ( fadd d ) ص . ع . بسيار دونده . فداد ( fadd d ) ا . ع . مرد بلند و درشت آواز و سخت پا سپركننده . و خداوند گلهء شتران از دويست تا هزار . و خداوند شتران بسيار . و مرد متكبر . ج : فدادون . فدادة ( fad dat ) و ( fadd dat ) ا . ع . غوك . و مرد بد دل . فدادة ( fadd dat ) ص . ع . مؤنث فداد . فدادة ( fod dat ) ا . ع . يك نوع مرغى . فدادون ( fadd duna ) ا . ع . ج . فداد . و شتربانان . و چوپانان . و گاوبندگان . و خربندگان . و كشاورزان . و كسانى كه پيوسته در شتران باشند . و آنان كه آواز بلند و درشت نمايند در كشت زارها و مر ستوران خود را . فدادين ( fad din ) ع . ج . فدان . فداغم ( fad qem ) ع . ج . فدغم . فدافد ( fad fed ) ع . ج . فدفد . فداكل ( fad kel ) ا . ع . كارهاى بزرگ و سترگ . فدام ( fad m ) و ( fed m ) و ( faddam ) ا . ع . دهان بند آتش‌پرستان كه وقت آب خوردن بدان دهن را بندند و سرپوش . و ابريق . و پالونه . فدام ( fed m ) ا . ع . دستار و عمامه . و تپفوز بند گاوى كه خرمن مىكوبد . فدام ( fed m ) ا و ص . ع . ج . فدم و فدمة . فدامة ( fad mat ) م . ع . فدم فدامة . و فدومة ( از باب كرم ) : گنگلاج گرديد و درماند در سخن . و گول و درشت‌خوى شد و كم فهم گرديد . فدامت ( fad mat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درشتى و جفا .