على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2506
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
درشت و سخت در سر كوه . فادزهر ( f d - zahr ) ا . ع . - مأخوذ از پادزهر فارسى - باصطلاح طب : هر دوائى را گويند كه حافظ روح باشد و دفع ضرر سم كند . و نوعا پادزهر بر دو قسم است : پادزهر معدنى كه فادج گويند . مر . فادج . و پادزهر حيوانى كه عبارت از تحثرات حجر مانندى است كه در معدهء بعضى حيوانات متشكل مىگردد و يك وقتى خواص عجيبه به آن نسبت مىدادند و آن را دافع همهء سموم مىدانستند . فاذا ( fa - ez ) ا . ع . كلمهايست مركب از ف و اذا يعنى آنوقت و آنگاه و در آن حالت و بنابراين و پس از آن و وقتى كه و اينك . فار ( f r ) ا . ع . پى مردم . و عضله . و ج . فارة . فأر ( fa'r ) ا . ع . موش نر . و مشك . ج : فئران و فئرة و فئر . و نام شهرى . و از اعلام است . فأر ( fa'r ) م . ع . فار فأرا ( از باب فتح ) : كند زمين را . و فار الشيئ : پنهان كرد آن چيز را در خاك و پوشيد . فأر ( fa'ar ) م . ع . فئر المكان فأرا ( از باب سمع ) : بسيار موش گرديد آن جاى . فار ( f rr ) ص . ع . گريزنده و فراركننده . ج : فر . فاراب ( f r - b ) ا . پ . زمينى كه به آب كاريز و رودخانه مشروب شود بر خلاف زمين ديم . و نام ايالتى در تركستان . و نام شهرى در همان ايالت كه تركان آن را سيرام گويند . فارابى ( f r bi ) ا . پ . ابو النصر محمد ابن طرخان اصل وى ترك و مولدش شهر فاراب و از اكابر فلاسفهء مسلمين و ملقب بمعلم ثانى و مخترع قانون كه نام سازى است و در اواخر عمر در ايام سيف الدوله بدمشق آمد و در آنجا بماند تا در سال 339 هجرى بدرود اين جهان كرد و در بيرون دروازهء صغير مدفون گشت . فاران ( f r n ) ا . ع . نام كوهى كه در تورة ذكر شده ( معرب پاران ) . فأرة ( fa'rat ) ا . ع . موش ( مذكر و مؤنث در وى يكسان است ) . ج : فأر . و آماسى كه در خردگاه دست و پاى ستور پديد آيد و چون آن را با دست بمالند پراكنده شده و باز فراهم آيد و ستور را لنگ كند . و نام درختى . و ناقهء مشك . و فأرة الايل : بسوى خوش كه از شتر برآيد چون گل خوشبوى چريده باشد . و فأرة المسك : نافهء مشك . فارة ( f rat ) ا . ع . موش . و فارة الابل : بوى خوش كه از شتر برآيد هرگاه كه گلهاى خوشبوى چريده باشد . و فارة المسك : نافهء مشك . فارة ( fa'erat ) ص . ع . ارض فارة : زمين بسيار موش . فارج ( f rej ) ا . ع . ماده شترى كه سپس زادن مكروه دارد گشن را . و كمان دور از زه . و دوركنندهء اندوه . فارح ( f reh ) ص . ع . شادمان و فيرنده . فارحة ( f rehat ) ص . ع . مؤنث فارح . فارد ( f rd ) و ( f red ) ا . پ . دور اول از بازى نرد . فارد ( f red ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - تنها و يكه . فارد ( f red ) ص . ع . شيئ فارد : چيز منفرد و يگانه . و شجرة فارد : درخت يكسو و تنها . و شجرة فارد : درخت يكسو و تنها . و ظبية فارد : آهوى جدا ماندهء از گله . و سكر فارد : شكر سپيد و تيكو . فاردة ( f redat ) ص . ع . ناقة فاردة : ماده شتر تنها چرنده . و سدرة فاردة : درخت كنار جدا ماندهء از كنارستان . فاردة ( f redat ) ا . ع . ماده شترى كه هيچ فحلى مانند آن نباشد . ج : فوارد . فارز ( f rez ) ا . ع . جد . ورچگان سياه . فارز ( f rez ) ص . ع . كلام فارز : سخن پيدا و آشكار . و لسان فارز : زبان روشن . فارزة ( f rezat ) ا . ع . راهى كه بجانب ريگزار نرم و بلند و هموار رود . فارس ( f rs ) ا . پ . پارس و مملكتى كه در جنوب ايران واقع شده . و مردم فارسى زبان . فارس ( f res ) ا . ع . سوار بر اسب . و صاحب اسب . ج : فوارس و فرسان . و سوار بر هر حيوانى خواه برذون باشد و يا استر و يا خر . يق : مر بنا فارس على بغل او على حمار او على برذون . و ايضا يق : فارس البغل و فارس الحمار و فارس البرذون . و نيز فارس : شير بيشه . و دلاور . و مردم فارس و ممالك آنها . فارس ( f res ) ص . ع . رجل فارس المنظر : مردى كه بنگاه و نشان بداند . فارسطاريون ( f rest riyun ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - غلهاى بزرگتر از ماش كه بتازى رعى الحمام نامند . فارسى ( f rsi ) ا و ص . پ . ايرانى . و زبان ايرانى . و منسوب بايالت فارس . و زبان فارسى : و زبان ايرانى . فارسى ( f resiyy ) ص . ع . منسوب بپارس و ايران . فارسيان ( f rsiy n ) ا . پ . پارسيان و مردمان ايران . فارسية ( f resiyyat ) ا . ع . كلام فارسى . فارض ( f rez ) ص . ع . پير . قوله تعالى : لا فارِضٌ وَ لا بِكْرٌ . و ستبر از مردم و از هر چيزى ( مذكر و مؤنث در وى يكسان است ) .