على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2482

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و مهتران . و هو فى غلصمة من قومه : او مهتر و بزرگ قوم خود است . و ذو الغلصمة : نام شاعرى بدان‌جهت كه سر حلقوم بزرگ داشت . غلصمة ( qalsamat ) م . ع . غلصمه غلصمة : بريد غلصمة او را . و غلصم فلانا : گرفت حلقوم فلان را . غلصوم ( qolsum ) ا . ع . غلصمة يعنى گوشت‌پارهء ميان سر و گردن و جز آن . مر . غلصمة . غلط ( qalt ) ا . پ . چرخيدگى به روى خود . و غلط خوردن : غلت خوردن . مر . غلت . غلط ( qalat ) ا . پ . غلت . مر . غلت . و غلط عام و يا غلط مشهور : لفظى كه فارسى زبانان از تازيان گرفته باشند و در اعراب آن تغيير دهند كه مخالف باشد با آنچه تازيان استعمال مىكنند مانند منصب كه در محاورهء تازيان بكسر صاد است و فارسى زبانان بفتح صاد تلفظ كرده و با لب و غبغب قافيه مىكنند ولى ما اين مطلب را صحيح نمىدانيم و نمىتوانيم بر آن لفظ غلط را ايراد كنيم زيرا كلمهء منصب بفتح صاد فارسى است منتها از زبان تازى گرفته شده . غلط ( qalat ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - خطاى در منطق . ج : اغلاط . غلط ( qalat ) م . ع . غلط فى منطقه غلطا ( از باب سمع ) : خطا كرد راه صواب را در منطق خود . مر . غلت . غلطات ( qalat t ) ع . ج . غلطة . غلطان ( qalt n ) ا و ص . پ . غلتان . و غلطان پبچان : غلطندهء تاب خورندهء در آب و غوطه خورندهء در آب . غلطة ( qoltat ) ا . ع . خطاى در منطق . غلطة ( qalatat ) ا . ع . يك خطاى در منطق . ج : غلطات . غلطك ( qaltak ) ا . پ . غلتك و ژمولوغ و هيزينه . غلط كار ( qalat - k r ) ص . پ . فريبنده و حيله‌ساز و رنگ‌آميز . غلط كارى ( qalat - k ri ) ا . پ . فريبندگى و حيله سازى و رنگ آميزى . غلط گو ( qalat - gu ) و ( qalat - gov ) ص . پ . كسى كه سخنان وى ناراست بود و صحيح نباشد و داراى غلت باشد . غلطگوئى ( qalat - gu'i ) ا . پ . سخن ناراست و بيان دروغ . غلطنويس ( qalat - navis ) ص . پ . كسى كه در نوشتن بسيار سهو مىكند . غلطى ( qalati ) ا . پ . سهو و خطا . غلطيدن ( qaltidan ) ف ل . پ . غلتيدن . غلظ ( qalz ) ا . ع . زمين درشت . غلظ ( qelaz ) ا . ع . ستبرى و درشتى و گندگى . غلظ ( qelaz ) م . ع . غلظت السنبلة غلاظة و غلظا ( از باب كرم و ضرب ) : دانه برآورد آن خوشه . و غلظ غلظا : ستبر گرديد و درشت شد . غلظة ( qalzat ) و ( qelzat ) و ( qolzat ) ا . ع . گندگى و درشتى و ستبرى خلاف رقت . غلظة ( qelzat ) ا . ع . كينه و دشمنى . يق : بينهما غلظة . غلظت ( qelzat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كلفتى و ستبرى و گندگى و هنگفتى . و درشتى و گستاخى و تندى و سخت روئى . و هر مايعى كه ستبر و هنگفت بود و رقت نداشته باشد و قوامش زياد بود . غلغج ( qelqej ) ا . پ . غلغليج . غل‌غدر ( qol - qadar ) ا . پ . بانگ و فرياد و هنگامه و غوغا . غلغل ( qolqol ) ا . پ . هنگامه و غوغا و آشوب . و ستيزه و مناقشه . و نعره و همهمه و فرياد . و شور بلبلان و مرغان در هنگام مستى . و بانگ ريزش مايع محتوى در ظرفى كه گلويش تنگ باشد چون آن را سرازير كنند تا خالى گردد . و صدا و آواز بسيار كه از يك جا برآيد و معلوم نباشد چه مىگويند . و غلغل تهليل و تكبير : آوازهاى درهم پيچيده و مختلطى كه از مردمان جنگى برآيد وقتى كه بصوت بلند اللّه اللّه و يا اللّه اكبر گويند . غلغلاج ( qolqal j ) ا . پ . انداختن چيزى بر هوا به زور و قوت هرچه تمامتر . غلغلة ( qalqalat ) م . ع . درآوردن . و شتاب رفتن . غلغلك ( qolqolak ) ا . پ . آوند آب خورى كوچك سفالى كه گردن دراز و گلوى تنگى دارد . غلغله ( qolqole ) ا . پ . هنگامه و غوغا و شورش . و غلغلك . و غلغلهء غمزه : برهمزدگى مژگان بناز و غمزه . غلغليج ( qalqalij ) و ( qelqelij ) و غلغليچ ( qalqalic ? ) و ( qelqelic ? ) و غلغليچه ( qalqalice ) ا . پ . جنبانيدن انگشتان در زير بغل كسى و خاريدن پهلوها و كف پا چنان كه آن‌كس بخنده درآيد . غلغونه ( qolqune ) ا . پ . گلگونه و سرخى كه زنان بر رخسار مالند . غلف ( qalf ) ا . ع . درختى مانند غرف . غلف ( qalf ) م . ع . غلف لحيته بالغالية غلفا ( از باب ضرب ) : ماليد غاليه را بريش خود . و غلف القارورة : در غلاف كرد شيشه را . غلف ( qolf ) ع . ج . اغلف . و قلوب غلف : دلهائى كه حفظ چيزى نكنند . قوله تعالى : قالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ . غلف ( qolf ) و ( qolof ) ع . ج . غلاف . غلف ( qalaf ) ا . ع . بىختنه ماندگى مرد . غلف ( qalaf ) م . ع . غلف غلفا ( از باب سمع ) : بىختنه ماند .