على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2481
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
غلبكن ( qalbakan ) غلبكين و ( qalbakin ) ا . پ . در پنجره يعنى در شبكه دار كه در پس درها نصب كنند . و درى كه از چوب و يا نى سازند و در در باغ نصب كنند كه از پس آن نگاه بتوان كرد . غلبگى ( qalabagi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دستبرد و چيرگى . و فتح و نصرت . غلبه ( qalabe ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زبردستى و چيرگى و فتح و نصرت و خشيش . و پيشدستى و برترى و فيروزى . و يورش و هجوم . و نيرو و توانائى و زور و قوت . و حكومت و سلطنت و استيلا . و دستبرد . و كثرت و فراوانى و بسيارى و زيادتى . غلبه ( qolbe ) و غلپه ( qolpe ) ا . پ . پرندهء سياه و سپيد كه عكه و كلاغ بيسه نيز گويند . غلبى ( qolobb ) و ( qelebb ) م . ع . غلب غلبا و غلبا و غلبى و غلبى . مر . غلب و غلب . غلبير ( qalbir ) و غلبيز ( qalbiz ) ا . پ . غربال و موبيز . غلپه ( qolpe ) ا . پ . غلبه . غلة ( qallat ) ا . ع . درآمد هر چيزى از حبوب و نقود و جز آن . و آمد كرايهء مكان . و مزد غلام . و ما حصل زمين . ج : غلات و غلال . غلة ( qollat ) ا . ع . تشنگى . و سوزش و سختى تشنگى . و سوزش شكم . و شاماكچهاى كه زير زره پوشند . ج : غلل . غلت ( qalt ) ا . پ . چرخيدگى به روى خود . و غلت خوردن : به روى خود چرخيدن . غلت ( qalt ) ا . ع . اقالهء در خريد و فروخت . غلت ( qalt ) م . ع . غلت غلتا ( از باب نصر ) : برانداخت بيع را . غلت ( qalat ) ا . پ . سهو . و نسيان و خطا و غلط . و سهو در حساب و كتاب و شماره . غلت ( qalat ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - سهو در حساب . ج : اغلات . غلت ( qalat ) م . ع . غلت فى الحساب غلتا ( از باب سمع ) : سهو كرد در آن حساب . و غلط فى كلامه : سهو كرد در سخن خود . قيل هكذا فرقت العرب فجعلت التاء فى الحساب و الطاء فى المنطق . غلتات ( qalat t ) ع . ج . غلتة . غلتان ( qalt n ) ص . پ . هر چيز گرد و مدورى . و مرواريد . غلتانيدن ( qalt nidan ) ف م . پ . غلتيدن فرمودن و كنانيدن . غلتبان ( qaltb n ) و ( qaltab n ) ا . پ . سنگى مدور و طولانى به شكل استوانه زياده بر نيم گز و آن را بر پشت بامهاى نوساز مىغلطانند تا محكم شود و باران فرو نيايد . و مردم بىحميت و ديوث كه محكوم زن خود باشد . غلتة ( qaltat ) ا . ع . اول شب . غلتة ( qoltat ) ا . ع . سهو و غلط در حساب . غلتة ( qalatat ) ا . ع . يك سهو در حساب . ج : غلتات . غلتك ( qaltak ) و غلتنك ( qaltanak ) ا . پ . چوبى گرد و ميان سوراخ ، بزرگ آن را پايهء ارابه كنند و كوچك آن را بر بالاى چاه بندند و ريسمان را بر بالاى آن اندازند و به يارى آن آب از چاه آسان كشند و غلطك نيز گويند . غلته ( qalte ) و ( qolte ) ا . پ . چوبى گرد و استوانهاى كه بدان خمير نان را پهن كنند . غلتيدن ( qaltidan ) ف ل . پ . به روى خود گرديدن و به روى خود چرخيدن و غلطيدن . غلث ( qals ) م . ع . غلثه غلثا ( از باب ضرب ) : گرد كرد آن را . و غلث الزند : آتش نداد آتش زنه . و غلث الحديث : درهم و مختلط كرد حديث را . و غلث البر بالشعير : آميخت گندم را با جو . و غلث السقاء : پير است مشك را با رطى . غلث ( qalas ) ا . ع . سختى كار زار و ملازمت در آن . غلث ( qalas ) م . ع . غلث الزند غلثا ( از باب سمع ) : آتش نداد آتش زنه . و غلث الذئب بغنم فلان : لازم گرفت گرگ گوسپندان فلان را . و غلث فلان بفلان : چسپيد فلان بفلان و لازم وى گرديد در كار زار . غلث ( qales ) ص . ع . مرد سخت پيكار و ديوانه . و كسى كه ويرا از طعام و شراب نشئه و از غلبهء خواب سستى و تمايلى باشد . غلثى ( qals ) ا . ع . درختى تلخ . غلج ( qalj ) م . ع . غلج الفرس غلجا ( از باب ضرب ) : هموار و يكسان رفت آن اسب . غلج ( qoloj ) ا . ع . جوانى نيكو . غلج ( qelj ) و ( qelaj ) و غلچ ( qelc ) و ( qelac ) ا . پ . گره بسيار محكم كه گشودن آن دشوار بود . و دو گره كه بر بالاى هم زنند . غلچگى ( qalcagi ) ا . پ . روستائى و دهقانى . و اوباش . و زندگانى مانند اوباشان . غلچه ( qalce ) ا . پ . روستائى و دهاتى . و مردم رند و اوباش . و سپاهى دورهگرد . غلس ( qalas ) ا . ع . تاريكى آخر شب . و بكرة بغلس : نزديك صبح . غلص ( qals ) غلصه غلصا ( از باب نصر ) : بريد حلقوم آن را . غلصمة ( qalsamat ) ا . ع . موضع برآمدهء در حلق . و گوشتپارهء ميان سر و گردن . و مرى و گلو سرخ . و تندى سر گلو . و سر حلقوم با بن زبان و رگهاى آن . و بن زبان . و گروه و جماعت .