على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2435
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و عابا و معابا و معابة و معيبا و عيبة ( از باب نصر ) : عيبناك گرديد آن كالا . و عبته انا : عيبناك كردم آن را ( لازم و متعدى ) . و عاب السقاء : دفزك شد آنچه شير كه در مشك بود . عيب ( ayb ) ا . ع . آهو خلاف فرهنگ . ج : عيوب و معايب . عيب ( ayb ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بدى . و زبونى . و آهو . و خطا . و قصور . و نقصان . و داغ . و لكه و رسوائى و بدنامى . و آلايش . و فضيحت . و هجو . و گناه . و ننگ . و فساد . و عيب بردن : آشكارا كردن بدى و ظاهر ساختن رسوائى و بدنامى كسى را . و عيب كردن : ظاهر كردن خطا و قصور و گناه كسى را . و عيب گفتن : بدى كسى را گفتن و هجو كردن و دشنام گفتن . و بىعيب : بىداغ و بىلكه و بدون رسوائى و بدنامى و بدون نقصان و قصور و بىننگ و بىگناه و با فرهنگ . عيب ( eyab ) ع . ج . عيبة . عيبات ( ayb t ) ع . ج . عيبة . عيب بين ( ayb - bin ) ص . پ . عيبجوى و نكته سنج . و بدانديش . عيب پوش ( ayb - puc ) ص . پ . آنكه مىپوشاند و اغماض مىكند از سهو و خطاى ديگران . و پوشاك روئين پوشاكها . عيبپوشى ( ayb - puci ) ا . پ . اغماض از سهو و خطاى ديگران . عيبة ( aybat ) ا . ع . كيسهء از چرم و مانند آن . و جامهدان . و عيب و آهو خلاف فرهنگ . و رازگاه مردم . ج : عيب و عياب و عيبات . و فلان عيبة فلان : فلان موضع سر و رازگاه فلان است . عيبة ( oyabat ) ص . ع . رجل عيبة : مرد بسيار آهوكنندهء مردم . عيب جوى ( ayb - juy ) ص . پ . كسى كه كاوش بدى مردمان كند تا آشكار سازد و بدگوى مردمان . عيبجوئى ( ayb - ju'i ) ا . پ . نكتهگيرى و نكته سنجى و ايراد عيب و خطا . عيب چينى ( ayb - cini ) ا . پ . نكته سنجى و ايرادگيرى . عيبدار ( ayb - d r ) ص . پ . معيوب و داراى عيب . عيبگوى ( ayb - guy ) و ( ayb - govy ) ص . پ . بدگوى . عيبناك ( ayb - n k ) ص . پ . معيوب و داراى عيب و فاسد . و رسوا و بدنام . و لكه دار و داغدار . و گناهكار و مقصر و شرور . و داراى غلط و نادرست . عيبناكى ( ayb - n ki ) ا . پ . رسوائى و بدنامى . و معيوبى . و بدى . و ملامت . و مغلوطى . عيتوم ( aytum ) ا . ع . شتر آهسته رو و سست . و مرد ستبر دفزك . عيث ( ays ) ا . ع . تباهى و زيان . و ذو - العيث : زيان رساننده و تباهى آورنده . عيث ( ays ) م . ع . عاث فيه عيثا ( از باب ضرب ) : تباه كرد او را و فاسد نمود . و نيز عيث : تباهى رسانيدن گرگ در گله . عيثام ( ays m ) ا . ع . درخت چنار . و طعامى كه از ملخ سازند . عيثة ( aysat ) ا . ع . زمين سهل . عيثر ( aysar ) ا . ع . خاك . و گرد . و گل و لاى كه به اطراف پايها زير و بالا كنند . و نشان خفى . عيثرة ( aysarat ) م . ع . عيثر فلان الطير : روان ديد فلان آن مرغ را پس زجر كرد آن را . عيثمى ( aysamiyy ) ا . ع . گورخر . عيثوم ( aysum ) ا . ع . كفتار و پيل خواه نر باشد و يا ماده . و بچهء پيل . و ماده شتر كلان جسيم و سخت . و تواناى از هر چيزى . عيثوم ( aysum ) ص . ع . جمل عيثوم : شتر بزرگ و كلان . و شتر بزرگ سپل . عيثى ( ays ) ا . ع . عيثى له : شگفت و عجب است از براى او . عيثى ( isi ) ع . بصيغهء امر در مثل گويند : عيثى جعار . مر . جعار . و اين مثل را در ابطال چيزى و تكذيب آن گويند . عيج ( ayj ) م . ع . ما اعيج به عيجا ( از باب ضرب ) : باك ندارم او را و پروا نكنم از او . و ما عجت به : خشنود نيستم از او . و ما عجت بالماء : سير نشدم از آب . و ما عجت بالدواء : سودمند نشد مرا آن دوا . قيل : و ان خصه بعضهم بالنفى و لكن سمع بالاثبات ايضا . عيجلوف ( ayjaluf ) ا . ع . نام نملهاى كه در قرآن مجيد ذكر شده اگر چه بعضى نام آن را طاخية گفتهاند . عيد ( id ) ا . ع . ج . عادة . عيد ( id ) ا . ع . خوى گرفته . و هر چه باز آيد از اندوه و بيمارى و غم و انديشه و مانند آن . و روز فراهم آمدن قوم . و روز جشن اهل اسلام . ج : اعياد . و نام درختى كوهى . و نام گشنى . عيد ( ayd ) و ( id ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - روز جشن . و روز مباركى كه در آن روز مردم جشن گيرند و شادى كنند و بيك ديگر تبريك نمايند . و عيد اضحى : عيد گوسپند كشان كه روز دهم ذى حجه باشد . و عيد فطر : عيد پس از اتمام روزه كه روز اول ماه شوال باشد . و عيد فقر : انقطاع از خلق و وصول به خدا . و عيد مسيح : روزى كه بر مسيح مائده نازل شد .