على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2436

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و عيد نوروز : روز اول فروردين ماه كه روز اول سال ما مردم ايران و اول بهار است . و عيد نوگان : جشنى كه براى يادگارى امر مهم و بزرگى مىگيرند . عيداب ( id b ) ا . پ . نام شهرى . عيدان ( ayd n ) ع . ج . عيدانهء . عيدان ( id n ) ع . ج . عود . عيدانة ( ayd nat ) ا . ع . خرمابن بلند . ج : عيدان . عيداه ( ayd h ) ا . ع . بد خلق از مردم و از شتر . عيدة ( iyadat ) ع . ج . عود . عيدشوق ( aydacuq ) ا . ع . قسمى از هوام . عيدشون ( aydacun ) ا . ع . قسمى از هوام . عيدف ( aydaf ) ا . ع . پاره‌اى از هر چيزى . يق : اعطاه عيدفا من المال اى قطعة . عيدگاه ( id - g h ) ا . پ . نمازگاه عيد . عيده ( aydah ) ا . ع . بدخوئى . و كبر . و بدخوى از مردم و شتر و جز آن . و مرد گرامى قدر درشت . عيدهة ( aydahat ) ا . ع . بدخوئى و كبر . عيدهور ( aydahur ) ا . ع . ماده شتر شتاب رو . عيدهية ( aydahiyyat ) ا . ع . بدخوئى و كبر . عيدى ( aydi ) و ( idi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عطا و بخشش و خلعت و هديه‌اى كه در روز عيد به كسى دهند . عيدية ( idiyyat ) ص . ع . نجائب عيدية : شتران نجيب منسوب بگشنى كه عيد نامند . عيذان ( ayz n ) ا . ع . مرد بدخواه و بدانديش . عير ( ayr ) ا . ع . خر اهلى و يا وحشى و بيشتر در گور خر استعمال مىشود . ج : اعيار و عيار و عيور و عيورة و معيوراء . و ج ج : عيارات . و استخوان ميان برآمده . و تندى هر چيز هموار . و تندى ميان پيكان . و استخوان برآمدهء ميان اعضا . و تندى پشت پاى . و تندى اندرون گوش مردم . و كج چشم . و پلك چشم و مردمك . و نگاه بگوشهء چشم . و كوه . و مهتر قوم . و پادشاه . و طبل و دهل . و تندى رگ پشت . و ميخ . و تيزى سر كتف . و خط سپيد ميان برگ . و نام رودبارى و كوهى در مدينه . و چوبى كه در مقدم هودج بود . و نام مرغى شبيه بكبوتر كه آن را عير السراة نيز گويند . و هو كجوف عير : او مانند جوف گورخر است يعنى در او چيزى نيست كه از آن نفع توان برد . و فعلت ذاك قبل عير : كردم اين را پيش از نگاه بگوشهء چشم . و ما ادرى اى من ضرب العير : نمىدانم كه كيست او . و قولهم : عير بعير و زيادة عشرة : در زمان خلفاى بنى اميه مىگفتند كه چون يكى از آنها مىمرد و ديگرى بجاى وى مىنشست ده درهم بر ارزاق مردم مىافزود . عير ( ayr ) م . ع . عار الفرس عيرا و عيارا ( از باب ضرب ) : بهر سو و اين طرف و آن طرف رفت آن بجولان . و كذا : عار الكلب . و عارفى الارض : رفت . و عار الشيئ : گرفت آن چيز را و برد . و عار الرجل : آمد آن مرد و رفت . و عار فلان فى القوم : افساد كرد فلان در آن گروه . و عارت القصيدة : منتشر گشت و شايع شد آن قصيده . و عار البعير : ترك كرد آن شتر نر ماده شتر دم برداشتهء حاضر شده را و بطلب ديگرى رفت . و نيز عير : بيك گوشه بيرون شدن ماده شتر بطلب فحل و بهر سو رفتن اسب براى چرا كردن . و عاره عيرا : عيب كرد آن را . عير ( ir ) ا ع . ( مؤنث آيد ) گروه از سفر باز گرديده . و كاروان شتر كه غله كشانند ( واحد آن از لفظش نيامده ) . و هر ستور خوارباركش از شتر و خر و استر . ج : عيرات و عيرات . عيرات ( ir t ) و ( eyar t ) ع . ج . عير . عيران ( ayr n ) ا . ع . گروه ملخ از هر گونه . عيران ( ayr ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو تندى رگ پشت يعنى دو طرف آن . عيران ( ir n ) ع . ج . اعور . عيرانة ( ayr nat ) ا . ع . شتر تيزرو در شادمانى كه در سرعت بگورخر ماند . عيرة ( ayrat ) ا . ع . ماده خر اهلى . و گورخر ماده . عيزار ( ayz r ) ا . ع . سخت و استوار از هر چيزى . و كودك سست و سبكروح . و نوعى از كاسهء آبگينه‌اى . و نام درختى . و نام پدر الياس پيغمبر و هو عيزار بن هرون بن عمران . و از اعلام است . و ابو العيزار : مرغى دراز گردن كه پيوسته در آب باشد . و كنيهء شيطان . عيزارية ( ayz riyyat ) ا . ع . نوعى از كاسهء آبگينه‌اى . عيزران ( izr n ) ا . پ . ميوهء صحرائى كه زالزالك و بتازى زعرور نيز گويند . عيزعيز ( iza - iza ) و ( ayza - ayza ) ا . ع . كلمه ايست كه بدان ميش را زجر كنند و رانند . عيس ( ays ) ا . ع . آب گشن . عيس ( ays ) م . ع . عاس الفحل الناقة عيسا ( از باب ضرب ) : گشنى كرد آن گشن ماده شتر را . عيس ( is ) ع . ج . اعيس و عيساء . عيس ( ayas ) ص . ع . شتر سپيد سرخ موى .