على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2430
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و دفعهاى . و ما به عوك : نيست در او حركتى . عوك ( avk ) م . ع . عاك عليه عوكا ( از باب نصر ) : مايل گرديد بر وى . و باز گرديد . و پيش آمد . و حمله كرد . و عاكت المراة : بازگشت آن زن بخانهء خود و خورد آنچه در آن بود . المثل : عوكى على بيتك اذا اعياك بيت جارتك : بازگرد بخانهء خود هنگامى كه در خانهء همسايه مانده شوى . و عاك فلان معاشه عوكا و معاكا : ورزيد و كسب كرد فلان معاش خود را . و عاك به : پناه برد بوى . و عاك على ماله : اميدوار گرديد بر مال خود . عوكشة ( avkacat ) ا . ع . ابزارى مر كشتكاران را كه بدان خرمن را باد دهند و پاك كنند . عوكل ( avkal ) ا . ع . پشت ريگ توده . و ريگ تودهء بزرگ كه كوچكتر از عقنقل باشد . و ريگ تودهء برهم نشسته . و نوعى از نان خورش . و خرگوش گزنده . و مرد كوتاه قامت كه پشت پاها نزديك نهد و پاشنهها دور . و زن گول و احمق . و قلائد عوكل : رسوائيها و فضايح . عوكلات ( avkal t ) ع . ج . عوكلة . عوكلان ( avkal ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : العوكلان : نام دو ستاره . عوكلة ( avkalat ) ا . ع . ريگ تودهء بزرگ . ج : عوكلات . عوكلية ( avkaliyyat ) ص . ع . مرقة عوكلية : نانخورشى كه با عوكل ترتيب دهند . عول ( avl ) ا . ع . بلندى آواز در گريه و فرياد . و آنچه بر شخص چيره باشد . و هر آنچه بدان مدد خواسته شود . و قوت و خورش عيال . عول ( avl ) م . ع . عال الرجل اليتيم عولا ( از باب نصر ) : كفايت كرد آن مرد يتيم را و رسيدگى نمود در كار آن . و عال فلان : ميل كرد فلان از راستى و كژى نمود . و عال الشيئ فلانا : چيره شد آن چيز بر فلان و گران گرديد و بىآرام ساخت آن را . و عال فلان عولا و عيالة : بسيار عيال گرديد فلان . و عال زيد عياله عولا و عوولا و عيالة : كافى و پسند گرديد زيد عيال خود را و نفقه و خورش داد و عيال دارى كرد . و يق : قد علته شهرا : كفالت معاش او را در يك ماه كردم . و عالته امه : گم كرد او را مادرش . و عال صبرى : مغلوب گرديد صبر و حوصلهء من . و عالنى الشيئ : غالب گرديد بر من آن چيز . و عال فى الحكم : ستم كرد در حكم . و عيل عوله ( مجهولا ) : در نفرين گويند يعنى مادرش گم كناد او را . و عيل صبرى ( ايضا مجهولا ) : مغلوب شد شكيبائى من . المثل : عيل ما هو عائله يعلى مغلوب شد غالب او ، دربارهء شخصى گويند كه از كلام خود و جز آن در شگفت باشد . و عال الميزان : ميل كرد ترازو از راستى و كم گرديد و يا زياد شد و به اين معنى از ضرب نيز آيد . قوله تعالى : ذلِكَ أَدْنى أَلَّا تَعُولُوا و قيل اى لا تميلوا و لا تجوروا . و نيز عول : سخت گشتن كار و بزرگ گرديدن آن . و افزون و برآوردن سهام فريضه و بهرهء آن را و افزون شدن آن ( لازم و متعدى ) . يق : عالت الفريضة : اى ارتفعت و هو ان تزيد سهاما فتدخل النقصان على اهل الفرائض . و نيز عول : يارى خواستن . عول ( avl ) ع . بمعنى واى كلمهايست مانند ويل و ويب كه هم مرفوع و هم منصوب استعمال مىشود . يق : عول لزيد و عولك مر . ويب . عول ( eval ) ا . ع . مددجوئى . و اعتماد . عولة ( avlat ) ا . ع . بلندى آوازى در گريه و فرياد . عولة ( avlat ) م . ع . گم كردن مادر فرزند را . يق : عيل عولة ( مجهولا ) . عولق ( avlaq ) ا . ع . غول . و سگ مادهء حريص . و گرگ . و گرسنگى . و دنب . و دنباله . يق : هذا الكلام طويل العولق : دنبالهء اين سخن دراز است . عولك ( avlak ) ا . ع . گردانيدگى سخن در دهان و لجلجهء در لسان . و رگ زهدان . ج : عوالك . و رگ باريك و پنهان در گوشت فرج اسب و گوسپند و خر . عولكان ( avlak ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو رگ زهدان . عوم ( avm ) م . ع . عام فى الماء عوما ( از باب نصر ) : شنا كرد در آب . و عامت السفينة فى البحر : روان گشت كشتى در دريا و راه افتاد . و عامت الابل : رفتند شتران . و عام السفينة : راند كشتى را . عوم ( ovam ) ع . ج . عومة . عوم ( ovvam ) ص . ع . ج . عائم . و ج . عائمة . و اعوام عوم در تاكيد گويند يعنى سالهاى بسيار . و كذا : سنون عوم . عومة ( umat ) ا . ع . كرمكى سياه كه در آب شنا كند . و نرمى از ماهى . ج : عوم . عومج ( avmaj ) ا . ع . مار . عومرة ( avmarat ) ا . ع . آميختگى . و شور و غوغا . يق : تركت القوم فى عومرة . و فراهمآوردگى . و بندكردگى در جائى . عون ( avn ) ا . ع . پشتيبان در كار و يارگر ( واحد و جمع و مذكر و مؤنث در وى يكسان است ) . ج : اعوان . عون ( avn ) م . ع . عانت المراة عونا ( از باب نصر ) : ميانه سال گرديد آن زن . عون ( avn ) ا . پ . - مأخوذ از تازى -