على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2429
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
يعنى از سر نو بكن اين كار را . عوض ( avz ) و ( evaz ) م . ع . عاضنى فلان منه و عنه عوضا و عوضا و عياضا ( از باب نصر ) : بدل او داد فلان من را . عوض ( avaz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آنچه بجاى ديگرى آيد و كوهرى و گهولى . و بدل . و قيمت و بها . و جزا و پاداش و مكافات و تلافى . و مزد . و عوض كردن : چيزى را بجاى چيز ديگر دادن و مبادله كردن و كوهريدن و گهوليدن و تبديل نمودن . و بلا عوض : مفت و رايگان و بدون مزد و پاداش و بدون بها و قيمت . عوض ( evaz ) ا . ع . آنچه بجاى ديگرى آيد و بدل . ج : اعواض . عوضانه ( avaz ne ) م . ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور عوض و بجاى عوض . عوضى ( avazi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - معادل و مساوى . و تلافى . و بدلى . عوط ( avt ) م . ع . عاط عوطا و عيطا . مر . عيط . عوط ( ut ) ع . ج . عائط . عوطب ( avtab ) ا . ع . داهيه و بلا و سختى . و لجهء دريا . و جاى مطمئن از دريا كه ميان دو موج باشد . و نام درختى . عوطط ( avtat ) و ( avtot ) و ( utat ) ع . ج . عائط . عوعاء ( av ' ' ) ا . ع . غوغا و شور و خروش و فرياد . عوعاة ( av'at ) م . ع . عوعى عوعاة : راند گوسپندان را و زجر كرد بكلمهء عا . عوعو ( av - av ) ا . پ . بانگ و فرياد سگ و مانند آن . عوف ( avf ) ا . ع . حال و شأن . يق : نعم عوفك اى بالك و شأنك . و كار . و مهمان . وجد . و بخت . و رزق و بهره . و نيكوئى خدمت شتر كردن . و ورزنده و كوششكنندهء جهة زن و فرزند خود . و شير بيشه بدانجهت كه شبگرد است و بشب شكار مىكند . و خرس . و گرگ . و مرغى . و گياهى خوشبو . و بتى . و كوهى . و مردى . و نيز ذكر و نره . قال ابو عبيد : كان بعض الناس يتأول العوف الفرج فذكرته لابى عمرو فانكره . و ابو عوف : ملخ نر . و ام عوف : ملخ ماده . المثل : لا حر بوادى عوف : يعنى نيست آزادى در وادى عوف و هو عوف بن محلم بن ذهل بن شيبان و ذلك ان بعض الملوك طلب منه رجلا كان قد اجاره فمنعه عوف فابى ان يسلمه فقال الملك : لا حر بوادى عوف ، فابى ان يسلمه فقال الملك : لا حر بوادى عوف ، اى انه يقهر من حل بواديه فكل من فيه كالعبد له لطاعتهم اياه . ايضا المثل : هو اوفى من عوف بن محلم يعنى عوف چيره و غالب است بر كسانى كه در وادى وى مىباشند و آنها مانند بندهاند در اطاعت وى . عوف ( avf ) م . ع . عافت الطير عوفا ( از باب نصر ) : گرديد آن مرغ در پيرامون آب و يا جيفه و يا چيز ديگر و گرديد مترد دانه بارادهء فرود آمدن بر چيزى . و عاف فلان : ملازم شد عوف را كه گياهى است خوشبو . عوفى ( avfiyy ) ص . ع . نياز شده و داده شده . عوق ( avq ) ا . ع . خم وادى . و زمانه و دهر . يق : لا يكون ذلك آخر عوق اى آخر دهر . عوق ( avq ) م . ع . عاقه عوقا ( از باب نصر ) : حبس كرد آن را و باز داشت . و منع كرد . و بند نمود . و عاق عن الشيئ : برگردانيد آن چيز را . و بر تاخير و درنگ داشت . و ما عاقت المراة عند زوجها و لا لاقت يعنى نچسپيد آن زن بدل شوهر خود . عوق ( avq ) و ( uq ) ا . ع . مرد بىخير كه در وى خيرى نباشد . ج : اعواق . عوق ( avq ) و ( uq ) و ( aveq ) ا . ع . عائق و باز دارندهء از خير . يق : عاقنى عوق . و كذلك : عوق و عوق . ج : اعواق . عوق ( uq ) ا . ع . مانع خير . و نام پدر عوج . عوق ( avaq ) ا . ع . گرسنگى . و نام بطنى از تازيان . عوق ( aveq ) و ( ovaq ) و ( evaq ) ص . ع . باز دارندهء از خير و ممانعتكننده . عوق ( aveq ) ص . ع . رجل عوق لوق : مرد گول و احمق شرمگين . و مرد گرسنه . عوق ( evaq ) ص . ع . رجل عوق : مرد درنگىكننده و بر درنگ دارنده . عوق ( ovaq ) ص . ع . رجل عوق : مرد بازدارندهء از نيكى و حاجت و درنگىكننده . و بر درنگى دارنده . و بازدارندهء از هر چيزى . و بد دل . و آنكه پيوسته كارها او را از نياز وى باز دارد و بهر كار كه آهنگ كند بكند . عوق ( ovvaq ) ا . ع . بازدارنده مردم را از حاجت خود . و مرد بد دل و ترسو . و كسى كه پيوسته كارها او را از نياز و حاجت خود باز دارد . و آنكه بهر كارى كه آهنگ نمايد بكند . عوق ( ovvaq ) ا . ع . ج . عائق . عوقة ( avqat ) ا . ع . كسى كه مردم را از خير باز دارد . عوقة ( ovaqat ) ص . ع . رجل عوقة : مرد بازدارندهء از حاجت و درنگىكننده و كاهل و تنبل . عوك ( avk ) ا . ع . اول عوك و بوك : اول چيزى . و نخستين مرتبهاى