على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2422
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
از كلانسالى پشت آن بر بازو افتاده باشد . عنقل ( anqal ) ا . ع . رودهء سوسمار . عنقود ( onqud ) ا . ع . خوشهء انگور و خوشهء پيلو و خوشهء بطم و جز آن . ج : عناقيد . و نام گاو نر . عنك ( ank ) ا . پ . خرى كه پيشاپيش گله رود . عنك ( enk ) ا . پ . آسياى عصارى . و ستون خانه . و ستون آسياى عصارى . عنك ( ank ) م . ع . عنك اللبن عنكا و عنوكا ( از باب نصر ) : فرو خفت شير و ستبر گرديد . و عنك فلان فى الارض : حمله كرد فلان و بازگشت . و كذا : عنك الفرس . و عنك الرمل : بسته گرديد ريگ و بلند شد چندانكه راه به روى نماند . و عنك الدم : سخت شد سرخى خون . و كذا : عنك الرمل . و عنك البعير : در ريگ در آمد شتر و بيرون شدن از آن دشوار گرديد بر وى . و عنك الباب : بند نمود در را . و عنكت المراة : ناساز وارى نمود آن زن و نافرمانى كرد با شوى خود . و عنك فلان : در آمد فلان در ريگ بسيار . عنك ( ank ) و ( enk ) و ( onk ) ا . ع . از اول شب تا ثلث آن . و پارهاى از شب كه سخت تاريك باشد . و ثلث آخر شب . عنك ( enk ) ا . ع . بزرگ و معظم هر چيزى . و در . عنك ( enk ) و ( anak ) ا . ع . اصل و بن و بيخ . عنك ( onk ) ع . ج . عنيك . عنك ( anka ) ع . يعنى از تو . عنكب ( ankab ) ا . ع . عنكبوت نر . عنكباء ( ankab ' ) و عنكباة ( ankab t ) و عنكبات ( ankab t ) ا . ع . عنكبوت و تننده . عنكبة ( ankabat ) ا . ع . عنكبوت ماده . عنكبوت ( ankabut ) و عنكبوة ( ankabut ) ا . ع . كرتينه ( مذكر و مؤنث هر دو آيد ولى بيشتر مؤنث آيد ) . ج : عناكب و عنكبوتات . و عكاب و عكب و اعكب : اسم جمع . عنكبوت ( ankabut ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تننده و تبينه و كرتينه و تفين و تفينه و چاغ و زجال و كروتنه و كره تن و ورند و كلاش نيز گويند . عنكبوتات ( ankabut t ) ع . ج . عنكبوت . عنكبوتة ( ankabutat ) ا . ع . عنكبوت ماده . عنكث ( ankas ) ا . ع . پشم انبوه برهم نشسته . و نام گياهى . و نام مردى . عنكد ( ankad ) ا . ع . صلب و درشت . و گول و احمق . عنكرة ( ankarat ) ا . ع . ماده شتر كلان جثه . عنكرة ( ankarat ) م . ع . عنكر السنام عنكرة : داراى پيه گرديد آن كوهان . عنكش ( ankac ) ا . ع . مردى كه باك ندارد از روغن نماليدن و آرايش ناكردن . عنكشة ( ankacat ) م . ع . عنكش العشب عنكشة : زرد گرديد آن گياه و خشك شد . و نيز عنكشة : زنگار گرفتن چيزى . عنكل ( ankal ) ا . ع . سخت و درشت . و استخوان پشت از دوش تا سرين . عنكم ( ankom ) ع . يعنى از شما . عنگ ( ang ) ا . پ . خر نر . و بانگ و نعرهء خر . عنم ( anm ) ا . پ . گلنار . عنم ( anam ) ا . ع . درختى حجازى كه بارش سرخ و بدان انگشتان خضاب كرده را تشبيب دهند . و شاخههاى خرنوب شامى . و رشته مانندى كه بدان رز برواديج برآيد . و خار درخت طلح . و نوعى از كربسه . و نام مردى . عنمة ( anamat ) ا . ع . شكاف لب مردم . و واحد عنم يعنى يك خار درخت طلح . عنمى ( anamiyy ) ص . ع . منسوب بعنم يعنى نيكو روى سرخ رنگ . عنن ( anan ) ا . ع . پيش آمدگى . و پيش گيرى چيزى . و جانب و ناحيه . و ناحق گرفته و باطل . و نامردى . عنن ( anan ) م . ع . عن عنا و عننا و عنونا . مر . عن . عنن ( anan ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نامردى و عدم توانائى بر نزديكى زنان . عنن ( onan ) ع . ج . عنة . عنن ( onon ) ع . ج . عنان . عنو ( env ) ا . ع . جانب و ناحيه . و كرانهء آسمان . و عنو الناس : گروه مردمان از قبايل مختلف . ج : اعناء . و جاءنا اعناء الناس : آمدند ما را قومى از قبايل پراكنده . عنو ( onovv ) م . ع . عنوت فيهم عنوا و عناء ( از باب نصر ) : بندى و اسير گرديدم در ميان ايشان . و عنوت له : فروتنى و خوارى نمودم مر او را . قوله تعالى : وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ . و عنوت الشيئ : آشكار كردم آن چيز را . و عنوت بالشيئ : برآوردم آن چيز را . و عنوت بالشيئ : برآوردم آن چيز را . و عنت الارض بالنبات : رويانيد آن زمين گياه را . و عنا الكلب الشيئ : شميد سگ آن چيز را . و عنا النبات : پديد آمد آن گياه . و عنت القربة بماء كثير : ضبط آب بسيار نتوانست كرد آن مشك و آب بر آمد از آن . و عنت به امور : فرود آمد به روى كارها . و عنا الامر عليه : دشوار گرديد آن كار بر وى . عنواش ( env c ) ا . ع . ماده شتر درازيا .