على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2423

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

عنوان ( onv n ) و ( env n ) ا . ع . عنوان الكتاب : علامت و نشان كتاب . و سر نامه . و عنوان كل شيئ : نظير هر چيزى . و هر آنچه دلالت كند بر آن چيزى . و نيز هر چيز كه دلالت كند شخص را بر اينكه چيزى براى غير خودش ظاهر و هويدا سازد . و همچنين است عنوان ( بكسر ) در همهء معانى . عنوان ( env n ) م . ع . عنونت الكتاب عنونة و عنوانا : سر نامه نوشتم براى آن كتاب و عنوان براى آن قرار دادم . عنوان ( env n ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيزى كه در سر نامه و اول آن مىنويسند و بدان نامه را ابتدا مىكنند و شروع در آن مىنمايند . و ديباچه و سجا و سر نامه . و سر دفتر كتاب . و امضاى پادشاه در بالاى فرمان . و ادعا و اظهار ادعا . و طريقه و وضع . و صاحب عنوان : پادشاه عالى و معروف و ممتاز . و سعادت عنوان : خوشبخت و مجلل و با شكوه . عنوب ( onub ) ع . ج . عنبة . عنوة ( anvat ) ا . ع . اخراج و برآوردگى و برآورش ( اسم است مصدر را ) . و غلبه و قهر و چيرگى . و مودت و دوستى . يق : عنا فلان عنوة : گرفت فلان آن چيز را قهرا و يا صلحا . و فتحت مكة عنوة : فتح كرده شد شهر مكه بطور قهر و غلبه . عنوت ( anut ) ا . ع . پشتهء دشوار گذار . عنود ( anud ) ص . ع . برگردندهء از راه . و سحابة عنود : ابر بسيار باران . و قدح عنود : تير قمار كه فايز برآيد بر غير جهت ساير تيرها . و ناقة عنود : ماده شتر بگوشه‌اى چرنده و تنها چرنده . ج : عند . عنود ( onud ) م . ع . عند عن الطريق عنودا ( از باب نصر و سمع و كرم ) : برگرديد از راه و ميل كرد . و عند العرق : روان گرديد آن عرق ( erq ) و خشك نشد . و عندت الناقة : در گوشه‌اى تنها چريد آن ماده شتر . و عند الرجل : ديده و دانسته باز گرديد آن مرد از حق و بر خلاف حق كار كرد و رد كرد حق را و بباطل ستيهيد . عنوز ( onuz ) ع . ج . عنز . عنوس ( onus ) م . ع . عنست الجارية عنوسا و عناسا ( از باب نصر و سمع و ضرب ) : دير ماند آن دخترك در خانه بىشوى چندانكه از شمار دوشيزگان برآمد . و نيز عنوس : متغير گردانيدن كلانسالى چهرهء مردم را . عنوس ( onus ) ص . ع . ج . عانس . عنوشى ( anuci ) ا . پ . اسباب شادى از جانب داماد . عنوق ( onuq ) ع . ج . عناق . المثل : العنوق بعد النوق . مر . عناق . عنوك ( onuk ) م . ع . عنك عنكا و عنوكا . مر . عنك . عنون ( anun ) ا . ع . ستور پيشى گيرندهء در سير و پيشاپيش رونده . عنون ( onun ) م . ع . عن عنا و عننا و عنونا . مر . عن . عنونة ( anvanat ) م . ع . عنون عنونة و عنوانا . مر . عنوان . عنه ( anho ) ع . يعنى از آن . مر . عن . عنى ( an ) م . ع . عنى عنى ( از باب سمع ) : در آويخته شد در بند . و عنى فيه الاكل عنى ( از باب ضرب و سمع ) : گواريد . عنى ( ani ) ص . ع . رنج ديده . عنيان ( eny n ) و ( ony n ) ا . ع . عنوان در همهء معانى . مر . عنوان و عنوان . عنية ( anyat ) ا . ع . رنج . عنية ( aniyyat ) ا . ع . كميز و سرگين شتر بهم آميختهء در آفتاب نهاده كه پس از چندى بدان شتر گرگين را طلا نمايند . المثل : العنية تشفى الجرب ، دربارهء مردى نيكو راى گويند كه بفكر خود امور را انجام دهد . عنيد ( anid ) ص . ع . كسى كه ديده و دانسته از حق برگردد . و بباطل ستيهنده و ردكنندهء حق . و سركش . ج : عند . عنيدل ( onaydel ) ا . ع . مغصر عندليب : بلبل كوچك و خرد . عنيز ( aniz ) ص . ع . آفت رسيده . و بد بخت و بيطالع . عنيزة ( onayzat ) ا . ع . نام دخترى . و نام پشته‌اى سياه . و نام موضعى . عنيف ( anif ) ص . ع . درشت . و سخن درشت . و سير سخت . و رفق ناكننده . عنيف ( anif ) ا . ع . سوار كار سخت كه بر اسب مدارا نكند . ج : عنف . و آنكه در گفتار سخت باشد . عنيف ( anif ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - سخت و درشت و تند . و با زحمت و با مشقت . و ظالم و ستمگار و جفا پيشه و دل آزار . عنيق ( aniq ) ا . ع . گردن . و دو نفر كه دست در گردن يكديگر اندازند هر يك عنيق‌اند مر ديگرى را . عنيقيد ( onayqid ) ا . ع . مصغر عنقود : خوشهء خرد و كوچك . عنيك ( anik ) ا . ع . ريگ تودهء برهم نشسته . ج : عنك . عنيكب ( onaykeb ) ا . ع . مصغر عنكبوت : تنندهء خرد و كوچك . عنين ( anin ) ص . ع . مردى كه ضبط باد شكم نتواند . عنين ( ennin ) ص . ع . نامرد و كسى كه نتواند با زنان نزديكى كند . و آنكه خواهش زن ندارد .