تازى - ژرف و دورتك و دارى عمق و بىتك . عميقة ( amiqat ) ص . ع . مؤنث عميق يعنى دورتك و دراز . ج : عمق و عماق و عمائق . و بئر عميقة : چاه دورتك . و بئار عمق : چاههاى دورتك . عميل ( amil ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عامل و كارگزار . و تحصيلدار . عميم ( amim ) ص . ع . هر چه فراهم آيد و بسيار گردد . و همه و تمام . ج : عمم . عميم ( amim ) ا . ع . خشك از گياه بهمى . و علف خشك شده . و مرد صميم و خالص . يقال : هو من عميمهم اى من صميمهم . عميم ( amim ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيز كه شامل همه گردد و عام باشد و همه را فراگيرد . و لطف عميم : مهربانى كه نسبت به همه چيز عام باشد . و عميم الاحسان : نيكوئى كه شامل همه چيز گردد . و عميم النفع : سود و فايده‌اى كه عام بود . عميمة ( amimat ) ص . ع . جارية عميمة : دخترك تام الخلقهء بلند قامت . و نخلة عميمة : خرمابن دراز . ج : عم . عميميرتان ( omaymirat ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو استخوان بن زبان . مر . عمرتان . عمينة ( aminat ) ا . ع . زمين نرم و سهل . عميون ( amiyyuna ) ع . ج . عمى . عميهى ( ommayh ) ا . ع . ذهبت ابله العميهى : دانسته نمىشود كه كجا رفتند شتران او . عن ( an ) ع . حرف جار بمعنى از كه كلمهء ما بعد خود را جر مىدهد و داراى ده معنى مىباشد : اول تجاوز ، مانند : سافرت عن البلد : از شهر مسافرت كردم . دويم بدل ، قوله تعالى : وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً . سيوم استعلاء ، قوله تعالى : فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ . چهارم تعليل ، قوله تعالى : وَ ما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ . و قوله : وَ ما نَحْنُ بِتارِكِي آلِهَتِنا عَنْ قَوْلِكَ . پنجم مرادف با بعد ، قوله تعالى : عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نادِمِينَ . و قوله : يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ . ششم ظرفيت مانند : و لا تك عن حمل الرباعة و اينا . هفتم مرادف من ، قوله تعالى : وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ . هشتم مرادف با باء ، قوله تعالى : وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى . نهم استعانت ، مانند : رميت عن القوس . دهم زائده بعوض عن محذوف ، مانند : أ تجزع عن نفس اتاها حمامها فهلا التى عن بين جنبيك تدفع ؟ كه كلمهء عن را از اول موصول حذف كرده و پس از آن بطور زائده در آورده اراد فهلا تدفع عن التى بين جنبيك . عن ( an ) ع . حرف مصدرى بمعنى اينكه چنان كه در محاورات بنى تميم است كه بجاى اعجبنى ان تفعل عن تفعل گويند و اين را عنعنة تميم نامند . عن ( an ) ا . ع . بمعنى جانب ، مانند : و لقد ارانى للرماح دريئة من عن يمينى تارة و امامى . و مانند : قعدت عن يمينه . و مانند : على عن يمينى مرت الطير سخا . عن ( anna ) ع . لغتى است در عل بمعنى مگر و كاش . عن ( ann ) م . ع . عن اللجام عنا ( از باب نصر ) : عنان ساخت براى لگام . و عن الفرس : باز داشت آن اسب را بعنان . و نيز عنان ساخت براى آن اسب . و عنه : باز داشت آن را در حظيره . و عننت الكتاب لكذا : عرضه كردم آن كتاب را بر او و منصرف كردم وى را بسوى آن . و عن عن امراته ( مجهولا ) : قاضى بر وى حكم بنامردى و عنن نمود . و يا بافسون و سحر از زن خود باز داشته شد . و عن الكتاب : سر نامهء كتاب نوشت . و عن عن الشيىء عنا و عننا و عنونا ( از باب ضرب و نصر ) : پيش آمد . و پيش گرفت . و ظاهر گرديد . عن ( anna ) ع . حرف مصدرى بمعنى اينكه در محاورات بنى تميم بجاى ان استعمال مىشود چنان كه بجاى اشهد ان محمدا رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله گويند عن محمدا . عنا ( an ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زحمت و رنج و مشقت . و مقر عنا : محل اندوه و ملالت . عنا ( an ) م . ع . عنى عنا ( از باب سمع ) : بندى و اسير گرديد . عنا ( en ) ا . ع . جانب و ناحيه . ج : اعناء . عنا ( ann ) ع . مخفف عن نا يعنى از ما . عناء ( an ' ) ا . ع . رنج و مشقت . و بطور مبالغه گويند : عناء عان و عناء معن . و نيز عناء . خضوع و فروتنى . عناء ( an ' ) م . ع . عنى عناء ( از باب سمع ) : رنج كشيد و رنج و مشقت بوى رسيد . و عنا عنوا و عناء . مر . عنو . عناء ( en ' ) م . ع . معاناة و منازعت كردن با كسى . و ملابسه نمودن . و رنجانيدن . و رنج كشيدن . عناب ( on b ) ا . ع . مرد كلان بينى . و فيخ ماده كه بتازى عفل گويند . و آنچه را كه در عمل ختان از زن بريده مىشود و تلاق . و كوه خرد سياه . و كوه بزرگ گرد . و بستگى فرج . و نام كوهى در راه مكه . و نام وادى . و نام اسبى .