على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1654
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
دست و پاى ستور . رسف ( rasf ) و رسفان ( rasaf n ) م . ع . رسف رسفا و رسيفا و رسفانا ( از باب نصر و ضرب ) : رفت برفتار پابند بر پاى . رسل ( rasl ) ص . ع . رفتار نرم . و شتر نرم رو . و موى فروهشته . رسل ( resl ) ا . ع . روش نرم . و نرمى و آهستگى و گرانبارى . و شر و لبن . و سر بازوى اسب . و نيز رسل : واحد رسال . رسل ( resl ) و ( rasl ) ا . ع . افعل كذا و كذا على رسلك يعنى بكن اين كار را و آهسته و با وقار باش . و كذلك على رسلك . رسل ( rosl ) و ( rosol ) ع . ج . رسول . رسل ( rasal ) ا . ع . پارهء از هر چيزى . ج : ارسال . و جاءت الخيل ارسالا اى قطيعا قطيعا . و شتران و يا شتران از ده تا بيست و پنج و كذلك فى الغنم . و گلهء شتران و گوسپندان . رسل ( rasal ) م . ع . رسل رسلا و رسالة . مر . رسالة . رسل ( rosol ) ص . ع . جارية رسل : دختر خردسال كه معجر نپوشد . رسلاء ( rosal ' ) ع . ج . رسول . و ج . رسيل . رسلة ( raslat ) ا . ع . زنى كه هر دو ساق وى داراى موى بسيار دراز باشد . و ماده شتر نرم رو . و كاهلى و سستى . رسلة ( reslat ) و ( raslat ) ا . ع . آهستگى و گرانبارى . و آسودگى . و افعل كذا و كذا على رسلتك او على رسلتك يعنى بكن اين كار را و آهسته و با وقار باش . رسم ( rasm ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قاعده و قانون و طريق و وضع و دستور . و ترتيب و انتظام . و عادت و خوى . و رواج . و معامله . و آئين و روش و منوال و طرز و شيوه . و معمول و متعارف . و داغ و نشان . و خدمتگار نزديك مانند آبدار و جامهدار . و رسم قسمت : حق قاضى وقتىكه قسمت كند ارث را . و وظيفه و مشاهره . و نبشته . و رسم الخط : املا و طريقهء نوشتن . و رسم كردن : نوشتن . و نشان نمودن . و نقشه كشيدن . و رقم كردن . و نقش نمودن . و باصطلاح منطق تعريف شيئ بعرضيات مانند تعريف انسان بماشى و ضاحك بخلاف حد كه تعريف شئ بذاتيات باشد چون تعريف انسان به حيوان ناطق . رسم ( rasm ) ا . ع . چاه پنهان كردهء به خاك . و نشان . و بقيهء نشان . و نشان ناپيدا . ج : ارسم و رسوم . و طريق و آئين . و چيزى كه بدان دينار را جلا دهند . و نوشته . و تمغا . و چوب گندهاى كه بدان انبار را مهر كنند . رسم ( rasm ) م . ع . رسم الغيث الديار رسما ( از باب نصر ) : محو كرد باران خانه ها را و باقى گذاشت نشان آنها را چسبيده بر زمين . و رسم للبناء : نشان كرد آن بنا را . و رسم الكتاب : نوشت كتاب را . و رسم على الورقة : نوشت بر آن ورقه . و رسم له كذا : كار فرمود او را . و رسم فى الارض : غائب شد در آن زمين . رسم ( rasam ) ا . ع . حسن رفتار . رسما ( rasman ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - از روى قاعده و ترتيب و قانون . رسمان ( resm n ) ا . پ . ريسمان . رسمان ( rasam n ) ا . ع . حسن رفتار . رسمانه ( rasm ne ) ص و م ف . پ . - مأخوذ از تازى - رسمى و از روى قاعده و ترتيب و قانون . رسمو ( rasmu ) ا . پ . نحل و زنبور عسل . رسمى ( rasmi ) ا و ص . پ . معمولى و متعارفى . و منسوب برسم بمعنى نوشته . و رواج و رايج . و موافق دستور . و وسطى و متوسط . و وظيفهدار . و خدمتگار نزديك و مقرب مانند آبدار و شرابدار و ساقى . و كسى كه روز بروز و ماه به ماه و سال بسال مراتب گيرد . و چاكر و خراجگزار . و لباس رسمى : لباسى كه طايفهء نوكر در وقت رفتن خدمت پادشاه پوشند . و واو رسمى : و او معدوله . رسميات ( rasmiyy t ) ا . پ . - ماخوذ از تازى - عادتها و قاعدهها . رسن ( rasn ) ا . ع . از اعلام است . رسن ( rasn ) م . ع رسن البعير رسنا ( از باب نصر و ضرب ) : مهار ساخت براى آن شتر و بست آن را بريسمان . رسن ( rasan ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ريسمان و حبل و طناب . و تار و رشته . و رسن كشتى : طناب سهلا و يا چهارلا كه بكشتى مىبندند . و رسن لنگر : طناب كلفتى كه لنگر كشتى را بدان بند مىكنند . رسن ( rasan ) ا . ع . زمام و آنچه بر بينى شتر باشد از مهار . ج : ارسان و رسن و ارسن . و رمى برسنه على غاربه يعنى بگذاشت و رها كرد راه او را . و خليع الرسن : وحشى . و بيدين . و بىقيد و اوباش . رسن ( roson ) ا . ع . ج . رسن . رسن باز ( rasan - b z ) ا . پ . ريسمان باز . رسن تاب ( rasan - t b ) ا . پ . كسى كه ريسمان مىتابد . رسنگر ( rasan - gar ) ا . پ . كسى كه ريسمان مىسازد . رسنواد ( rasanv d ) ا . پ . بلغت زند نيزه و سنان و رمح .