على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1631

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

اى فت فى عضده : سست بازو و ضعيف گرديد . رتو ( rotovv ) م . ع . رتا رتوا و رتوا . مر . رتو . رتوء ( rotu ' ) م . ع . رتا العقدة رتوء ( از باب فتح ) : محكم كرد آن گره را . و رتافلانا : خفه كرد فلان را . و رتا بالمكان : آرام گرفت در آنجاى . و رتاه : بر پاى نمود او را . و ما رتا كبده بطعام : نخورد طعامى كه رفع كند گرسنگى شكم او را . و خاص بالكبد . و رتا زيد : برفتار آمد زيد . رتوب ( rotub ) م . ع . رتب رتوبا ( از باب نصر ) : ثابت شد و بر جاى ايستاد و حركت نكرد و قرار گرفت . و رتب فلان رتبا و رتوبا : ماند فلان در شهر . و رتب رتوب الكعب : راست ايستاد مانند راست ايستادن كعب . و نيز رتوب : در وادى بودن . رتوة ( ratvat ) ا . ع . گام . و درجه . و جاى بلند از زمين . و اندك ساعت از زمان . و دعوت . و قطره . يق : ما سقانى رتوة من الماء اى قطرة . و يك تير پرتاب و يا يك ميل و يا منتهاى مد بصر . رتوت ( rotut ) ا . ع . ج . رت . رتوت ( rotut ) م . ع . رت رتتا و رتوتا . مر . رتت . رتوع ( rotu ' ) ص . ع . ج . راتع . رتوع ( rotu ' ) م . ع . رتع رتعا و رتوعا و رتاعا . مر . رتاع . رتوق ( rotuq ) ا . ع . عزت . و غلبه . و شرف . رته ( rate ) ا . پ . فندق هندى كه درختى است در هند و ميوهء آن شبيه بفندق و از آن كوچكتر و سياه رنگ و چون اين ميوه را در آب كنند و دست بر آن زنند مانند صابون كف كند و بد آن جامه‌ها ويژه جامه‌هاى ابريشمين شويند . رتى ( rott ) ص . ع . زن شكسته زبان و آنكه حرف را را لام و غين و سين را ثا گويد . رتيبانج ( ratib naj ) ا . پ . نوعى از خرچنگ دريائى . و يك نوع سنگى كه در دارو - هاى چشم به كار برند . رتيل ( rotayl ) ا . پ . - مأخوذ از رتيلاى تازى و بمعنى آن و دلمه و گال نيز گويند . رتيلا ( rotayl ) و رتيلاء ( rotayl ' ) ا . ع . جانوركى زهردار كه به فارسى دلمه گويند . و گياهى كه شكوفهء آن بشكوفهء سوسن ماند گويند گزيدن رتيلا و عقرب را سود بخشد . رتيلاوات ( rotayl v t ) ع . ج . رتيلاء . رتيم ( ratim ) ا . ع . رفتار و سير بطئى . رتيم ( ratim ) ص . ع . آنكه از خوردن رتم بيهوش شده باشد . ج : رتامى . و رجل رتيم : مرد شكسته بينى . رتيمة ( ratimat ) ا . ع . رتمة يعنى رشته‌اى كه بر انگشت جهة يادآورى بندند . ج : رتائم و رتام . و نيز بمعنى رتم مىباشد يعنى دو شاخهء درخت را كه شخص مسافر در وقت سفر بهم مىبندد . مر . رتم . رث ( rass ) ا . ع . كهنه و بلايهء از رخت و متاع خانه . و جامهء كهنه . ج : رثاث . رث ( rass ) ص . ع . كهنه و پوسيده . ج : رثاث . و خوار . و بدهيئت . يق : فلان رث الهيئة يعنى فلان بدحال و بدهيئت است . رثأ ( ras ' ) ا . ع . گولى و كم‌عقلى . رثأ ( ras ' ) م . ع . رثا اللبن رثأ ( از باب فتح ) : دوشيد شير را بر ماست و ستبر گرديد . و رثا الميت : ستايش كرد مرده را و گريست بر آن ( لغة فى رثى ) . و رثا رايه : آميخت راى او را و خلط كرد . و رثا اللبن : ماست گردانيد شير را . و رثا القوم : رثيئة ساخت براى آن قوم . و رثا غضبه : فرو نشست خشم او . و رثا فلانا : زد فلان را . و رثا البعير : بيمار رثاة گرديد آن شتر . و رثا اللبن : ستبر گرديد شير . رثأ ( ros ' ) ا . ع . سياهى سپيدى آميخته . رثآء ( ras ' ' ) ص . ع . نعجة رثآء : ميش سياه بسپيدى آميخته . رثاء ( res ' ) م . ع . رثيت الميت رثيا و رثاء و رثاية و مرثاة و مرثية ( از باب ضرب ) : گريستم بر آن مرده و ستايش وى نمودم و در آن شعر نظم آوردم . و رثى له : رحم كرد بر او و مهربانى نمود . و رثى حدثيا عنه رثاية : ياد گرفت حديث را از او و به ياد آورد او را . رثاءة ( rass at ) ص . ع . امراة رثاءة : زن گرياننده بر مرده . رثاءة ( ras'at ) ا . ع . بيمارى كه در دوش شتر عارض شود و باعث لنگى آن گردد . رثاث ( res s ) ع . ج . رث . و ج . رثة . و ج . رثيث . رثاثة ( ras sat ) ا . ع . كهنگى و پوسيدگى . و بدحالى . يق : فلان فى هيئة رثاثة اى بذاذة . رثاثة ( ras sat ) م . ع . رث الثوب و غيره رثاثة و رثوثة ( از باب ضرب ) : كهنه و پوسيده گرديد آن جامه و جز آن . و رث هيئت الرجل رثاثة و رثوثة ( از باب ضرب و نصر ) : ضعيف و سست و خوار گرديد آن مرد . رثام ( res m ) ع . ج . رثمة و رثمة . رثان ( ras n ) ا . ع . باران پياپى كه ما بين آن اندك سكون باشد . رثاية ( res yat ) م . ع . رثى رثيا