على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1622

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ربحا و رباحا . مر . ربح و ربح . رباح ( reb h ) ع . ج . ربح . رباحى ( rab hiyy ) ا . ع . نوعى از كافور . رباح ( robb h ) ا . ع . بزغاله . و كپى نر . المثل : هو اجبن من رباح . و بچهء شتر لاغر . و زب رباح : نوعى از خرما . رباخ ( rab x ) م . ع . ربخت المراة ربخا و ربوخا و رباخا و ربخا ( از باب فتح و سمع ) : بيهوش گرديد آن زن هنگام جماع . رباخوار ( reb - x r ) و رباخور ( reb - xor ) ا . پ . كسى كه در داد و ستد ربا مىگيرد . رباد ( rabb d ) ا . ع . گل‌ساز و بناى گل گار . رباذ ( reb z ) ع . ج . ربذة و ربذة . رباذية ( rab ziyat ) ا . ع . شر و بدى . يق . بين القوم رباذية ربارب ( rab reb ) ع . ج . ربرب . ربازة ( rab zat ) م . ع . ربز الرجل ربازة ( از باب كرم ) : زيرك گرديد آن مرد . و ربز الكبش : آگنده گوشت و فربه شد آن غوچ . رباض ( rabb z ) ا . ع . شير بيشهء كمين كرده . و كسى كه تكيه مىكند . رباط ( rab t ) و ( reb t ) ا . پ . جائى كه در كنار راه جهة استراحت و سكنا و منزلگاه قافله و كاروان سازند و مشتمل بر اطاقهاى چند و طويله و جز آن باشد . رباط ( reb t ) ا . ع . آنچه بوى بندند ستور و مشك و جز آن را . ج : ربط . و منه : جاء فلان و قد فرض رباطه اذا نصرف مجهودا . و دل و قلب . و پنج راس و زياده از اسبان بسته . و مهمانسراى . ج : ربط و رباطات . و باصطلاح تشريح نسج ليفى كه موجب پيوند و اتصال عظام بهم ديگر مىباشد و احشارا نگاهدارى مىكند . ج : رباطات . رباط ( reb t ) م . ع . دوام نمودن بر كارى . و نگاهداشتن و ملازمت نمودن جاى در آمدن دشمن را مرابطة مثله او المرابطة ان يربط كل من الفريقين خيولهم فى ثغره معدا لصاحبه فسمى المقام فى الثغر رباطا و منه قوله تعالى : وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا او معناه انتظار الصلاة بعد الصلاة لقوله عليه السلام : فذلكم الرباط . رباطات ( reb t t ) ع . ج . رباط . رباطة ( reb tat ) م . ع . ربط جاشه رباطة ( از باب نصر ) : سخت شد دل او . و ربط الله على قلبه : الهام كرد او را صبر و قوى دل گردانيد او را خداى . رباع ( rab ' ) ا . ع . شأن و حالى كه شخص بر آن باشد و لا يكون فى غير حسن الحال . و طريقه و روش . و استقامتى كه شخص دارا مىباشد . رباع ( rab ' ) ص . ع . حيوانى كه دندان رباعى افگنده باشد . يق : فرس رباع و جمل رباع . رباع ( reb ' ) ا . ع . ج . ربع . وج . ربع . وج . ربيع . وج . رباعى . رباع ( reb ' ) م . ع . رابع مرابعة و رباعا . مر . مرابعة . رباع ( rob ' ) ا . ع . چهارگان و چهار چهار . و چهار خال تاس در بازى نرد . و هر چيز كه مشتمل بر چهار قسمت و يا چهار جزء بود و هو معدول عن اربعة اربعة و عن اربع اربع للذكر و الانثى و كذلك مربع فلذلك ترك صرفهما . رباع ( rabb ' ) ا . ع . بسيار خرندهء خانه ها و منزلها . رباعا ( rob an ) ا . ع . چهارتائى . و انجمنهاى چهارتائى . رباعة ( rab at ) و ( reb at ) ا . ع . شأن و حالى كه شخص بر آن باشد . و لا تكون فى غير حسن الحال . يق : ما لى من يضبط رباعتى غير فلان اى امرى و شأنى الذى انا عليه . و كذلك رباعتى ( بالكسر ) . و هم على رباعتهم ( و تكسر ) يعنى ايشان بر حالتى نيكو هستند و بر امرى مىباشند كه بودند بر آن . و نيز رباعة ( و تكسر ) : طريقه و راه و مسلك . و استقامت . و كيش . و قبيله و طايفه . و مسكن و مأوا . رباعة ( reb at ) ا . ع . قسمى از دوال شمشير . و بار بردارى و حمالى . رباعى ( rab i ) ا و ص . ع . آنكه دندانهاى رباعية را افگنده باشد . يق : جمل رباع و فرس رباع . و اذا نصبت اتممت فقلت : ركبت برذونا رباعيا . ج : ربع و ربع و ربع و رباع و ربعان و ارباع . و نيز رباعى : گوسپند چهار ساله و اسب و گاو پنج‌ساله و شتر هفت ساله . رباعى ( rob i ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - باصطلاح عروض دو بيتى و آن چهار مصرع بود كه مصرع چهارم با اول و دويم هم قافيه باشد ولى مصرع سيوم را آن قافيه لازم نباشد . رباعيات ( rab iy t ) ع . ج . رباعية . رباعيات ( rob iyy t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شعرهاى دو بيتى . رباعية ( rab iyat ) ا و ص . ع . مؤنث رباعى . و چهار دندان كه ميان ثنايا و انياب باشد . ج : رباعيات . رباغة ( rab qat ) ا . ع . بسيارى و فراوانى و كثرت و زيادتى .