على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1680

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

گويند . و جست و خيز كردن . رقط ( roqat ) ع . ج . رقطة . رقطاء ( raqt ' ) ا و ص . ع . مؤنث ارقط . و مارپيسه . و فتنهء سخت . يق : جاءت فتنة رقطاء اى مظلمة شبهها بحية رقطاء . و ما كيان پيسهء رنگ برنگ . و اشكنهء بسيار روغن . رقطة ( roqtat ) ا . ع . سياهى . و خجكهاى سپيد آميخته و بر عكس . ج . رقط . و شاخ درخت عرفج كه برگ آوردن گرفته باشد . رقع ( raq ' ) ا . ع . آسمان هفتم . و شوى . يق : لا حظى رقعك اى لا رزقك اللّه زوجا . رقع ( raq ' ) م . ع . رقع فى سيره رقعا ( از باب فتح ) : بشتاب رفت . و رقع الثوب : در پى كرد جامه را . و رقع فلانا : نكوهيد فلان را و هجاى آن كرد . و رقع الغرض به سهم : تير بهدف رسيد . و رقع الركية : ويرانى چاه را ترسيده مقدار يك دو قامت برآورد آن را . و رقع خلة الفارس يعنى بخلة فارس رسيده نيز زد آن را . و الخلة الفرجة بين الطاعن و المطعون . و نيز رقع : دست چپ بردن زير لقمه در وقت خوردن . كان معاوية يلقم بيده و يرقع باخرى اى يبسط احدى يديه لينتشر عليها ما سقط من لقمة . رقع ( roqa ' ) ع . ج . رقعة . رقعا ( raq ' ) ا . پ . داروئى كه در دفع حب القرع به كار برند و در كنار درياى آسكون رويد و سرخس نيز گويند . رقعاء ( raq ' ' ) ص . ع . گوسپندى كه در پهلوى وى سپيدى باشد . و زن لاغر سرين . و زن گول و احمق . رقعة ( raq'at ) ا . ع . آواز برخورد تير مر نشانه را . رقعة ( roq'at ) ا . ع . نوشتهء موجز . و وصله و در پى . و هدف . ج . رقاع . و اول و آغاز هيجا و جنگ . رقعة ( roqaat ) ا . ع . درختى بزرگ ساقش چون ساق چنار و برگش مانند برگ كدو و بارش مانند بار انجير . ج : رفع . رقعه ( raq'e ) ا . پ . داروئى كه رقعا و سرخس نيز گويند . و هر گياهى كه بجبر شكستن كند همچون خامهء آقطى و انجبار . رقعه ( roq'e ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مكتوب و نوشته و نامه . و وصله و دروه و در پى . و بساط شطرنج . و ملك و كشور . و مقوا . و پارچه‌هائى كه در ردادى استعمال مىكنند . و رقعهء بلند نيلگون : آسمان . و رقعهء پشت ادكن و يا رقعهء پشت نيلگون : زمين . و رقعه دوختن : در پى زدن و دوره زدن و وصله زدن . و رغعهء شطرنج : بساط شطرنج . و رقعهء غبرا : آسمان . و رقعهء كژدم : گويند مغان در اولين روز از پنج روز آخر اسفندار ماه جشن مىكرده و سه رقعه جهة دفع مضرات هوام مىنوشته و بر سر ديوار خانه‌ها مىچسبانيده‌اند و طرف صدر را خالى مىگذاشته‌اند و چون واضع اين رقعه را فريدون مىداند بر آن پيام ايزد و پيام نيوا فريدون مىنويسند . و مردم هند روز پنجم اسفندار ماه را كه مىگويند صورت حشرات دارد رقعهء كژدم مىنويسند . و رقعهء مهمانى : مكتوبى كه بطريق دعوت و ضيافت با هم نويسند . رقعه‌وار ( roq'e - v r ) ا . پ . كاغذ كتابت و نقاشى شده و خط دار . رقق ( raqaq ) ا . ع . زمين نرم هموار كه آب آن فرو رفته باشد . و سستى و ضعف . و كمى و قلت . يق : فى عظمه رفق اى ضعف . و فى ماله رقق اى قلة . رقل ( raql ) ع . ج . رقلة . رقلة ( raqlat ) ا . ع . خرما بن بلند كه دست به آن نرسد . ج : رقل و رقال . رقم ( raqm ) ا . ع . نوعى از نگار خط دار . و نوعى از ديبا . و نوعى از چادر . و بلا و سختى . و كتابت . و يوم الرقم : از روزهاى تازيان است . رقم ( raqm ) م . ع . رقم رقما ( از باب نصر ) : نبشت . و هو يرقم الماء : او حاذق و قادر است بر تصرف همهء امور . و رقم الكتاب : نقطه نهاد كتاب را . و واضح و بيان نمود . و مهر كرد بر آن . و رقم الثوب : خط دار بافت جامه را . و نيز رقم : كتابت كردن . رقم ( raqam ) ا . ع موضعى در مدينهء طيبه . و منه السهام الرقميات . و روزى است از روزهاى تازيان . رقم ( raqam ) و ( raqem ) ا . ع . بلا و سختى . و كثير و بسيار . و جاء بالرقم : بسيار آورد . و كذا جاء بالرقم ( بكسر القاف ) . رقم ( raqem ) ا . ع . بنت الرقم : بلا و سختى . رقم ( raqam ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نشان و علامت . و بيان و وصف . و حساب . و عدد . و نوشته و خط . و تحرير . و امضا . و طريقه و روش و طرز و رسم و قاعده . و نوع و جنس . و درجه و مرتبه . و فرمان پادشاه . و حكم و فرازمان شاهزادگان . و نوشته و مكتوب امضا شده و علامت گذاشته شده . و اهل رقم : عالم و واقف بر حساب . و علم رقم : علم حساب . و قلم سعادت رقم : كلك فرخنده و درست نويس . و رقم اول : عرش . و رقم كردن : نوشتن . و پيچيدن . و مهر نمودن . و تمام كردن مكتوب . و ترتيب دادن و مرتب ساختن . رقماء ( raqm ' ) ا . ع . وقع فى