على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1524

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

دك و ديم ( dak - o - dim ) ا . پ . سر و صورت . دكوك ( dokuk ) ع . ج . دك . دك و لك ( dak - o - lak ) ص . پ . خشك و خالى . و بيابان بىگياه . و سر بىمو . و دق و لق . دكه ( dakh ) م . ع . دكه فى وجهه دكها ( از باب سمع و فتح ) : ههه كرد در روى او . دكه ( dokh ) ا . پ . بلغت زند و پازند زندان و محبس . دكه ( dakke ) ا . پ . بز كوهى و تكه . و سكوى جلو دكان و دكانچه . دكهن ( dakhan ) ا . پ . آن جزء از مملكت هندوستان كه در جنوب جبال و ندهيا واقع شده و دكن نيز گويند . دكيا ( daky ) پ . كلمهء فعل بلغت زند يعنى پاك شوم و طاهر گردم . دكيسة ( dakisat ) ا . ع . گروه مردم . دكيك ( dakik ) ص . ع . يوم دكيك : روز تمام . و كذلك حول دكيك . دكيناء ( dokayn ' ) ا . ع . دابهء كوچك از جنس هوام . دگدگى ( degdegi ) ا . پ . غاشيه و زين پوش . دگر ( degar ) ا و ص . پ . ديگر . و باز و مكرر . و از سر نو . و مجدد و دوباره . و غير . و از اين بيشتر . و جزر دريا در طرف عصر و يا مد آن در طرف عصر . و دگربار : زمان ديگر و وقت ديگر . و دگرباره : در وقت و در زمان ديگر . و دگرروز : ديروز . و دگرشب : شب ديگر . و دگر شدن : تغيير يافتن و حالى بحالى شدن . دگرگون ( degar - gun ) و دگرگونه ( degar - gune ) ص . پ . متغير شده و تبديل شده و واژگون شده . و گوناگون و رنگارنگ شده . و رنگ ديگر گرفته . دگرگونى ( degar - guni ) ا . پ . تبديل و تغيير . و واژگونى . دگر نماز ( degar - nam z ) ا . پ . نماز عصر . دگل ( dagal ) ا . پ . جوان خودخواه و ناهموار و سركش و خود سر و متلون . و كسى كه دست و پايش بزرگ و گنده باشد . و فريب و مكر و فساد و دغل . و زر قلب و ناسره . و ديرك كشتى . دگمه ( dogme ) ا . پ . گره قبا و جز آن . دل ( del ) ا . پ . قلب كه جسمى است گوشتى و واقع در جوف سينه و آلت اصلى و مبدء دوران خون است . و خاطر و ضمير . و جان و روان و روح . و مغز . و مغز درخت . و تنهء درخت . و ميان و وسط و درون . و مركز . و چشم . و رمز و معما . و با جان و دل : از روى ميل و رغبت و خالصا و مخلصا . و دل آسمان : وسط آسمان . و ستاره . و زمين . و دل بدل : دوستى و محبت از طرفين و مبادلهء خاطرها . و دل خاك : گور و قبر . و گاو نر و ماهى . و پيغمبران و اوليا . و مركز و درون زمين . و دل دادن : دلير ساختن . و هوش دادن و بخاطر سپردن . و گوش فرا داشتن . و دل روز : وسط روز . و آفتاب . و دل شب : وسط شب و نصف شب . و دل صيد شدن : عاشق و گرفتار شدن . و دل طاق كردن : يگانه شدن و مجرد گشتن از علائق و عوايق و محبت غير . و دل گرفتن : دردمند و بيمار شدن . و قى كردن . و مهموم و مغموم بودن . و دل گرم كردن : عاشق گشتن . و دل نمودن : مردمى و مهربانى كردن . و دل و جان : دندان و ناخن . و دل و جانى : خالصانه و مخلصانه . و دل و دماغ : هوا و هوس . و نخوت و غرور و تكبر . و عظمت و بزرگوارى و جلال . و صاحب دل : جوانمرد و بلند همت و بزرگوار و دلاور و شجاع و با جرئت . و بىدل : بىرحم و ظالم . و جبان و ترسو . دل ( dol ) ا . پ . گرهى چند كه در شكم و روده بواسطهء يبوست و قبض شكم و يا جز آن عارض شود . دل ( dall ) ا . ع . ناز . و روش نيكو . و سيرت . و قيل الدل قريب المعنى من الهدى و هما عبارة عن حالة الانسان من السكينة و الوقار فى الهيئة و المنظر و الشمائل و غير ذلك . يق : رايت امراة اعجبنى دلها اى حس هيئتها و منظرها و قيل حسن حديثها . الحديث : كان اصحاب عبد الله يرتحلون الى عمر فينظرون الى سمته و هديه و دله فيتشبهون به . و نيز دل : بمعنى دل فارسى و مأخوذ از آن . و از اعلام است . دل ( dall ) م . ع . دلت المراة دئلا و دلا ( از باب سمع و ضرب ) : ناز نمود آن زن بر شوهر خود و قيل هو جرأتها فى تكسر و تغنج و تشكل كانها تخالفه و ليس بها خلاف . دلاء ( del ' ) ا . ع . ج . دلو . دلاء ( del ' ) م . ع . داليته مدالاة و دلاء . مر . مدالاة . دلاة ( dal t ) ا . ع . دول خرد و يا عام است . ج . دلى ( dal ) . دلاة ( dol t ) ع . ج . دالى . دلاث ( del s ) ا . ع . شتاب رو از شتر و ماده شتر ( بر مذكر و مؤنث هر دو اطلاق مىشود ) ج : دلث . دلاثم ( dol sem ) ا . ع . شتاب رو و سريع . دلاخ ( del x ) ع . ج . دلاخ . دلاخ ( dol x ) ص . ع . امراة دلاخ :