على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1499
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
دژواخ ( dajv x ) ا . پ . درشتى و خشونت . و غلظت . و جلافت . و نقاهت از بيمارى . دژوان ( dajv n ) و ( dejv n ) ا . پ . حيرت . و تأسف و دريغ . و آه . دژوند ( dejvand ) ص . پ . بدكار و بد عمل و بىدين و ملحد . دژه ( daje ) و ( deje ) ص . پ . پر خشم و قهرآلود . دژهخت ( dejhoxt ) و دژهخت گنگ ( dejhoxt - gang ) ا . پ . بيت - المقدس . و بت خانه . دژهرج ( dejharj ) و ( dejhorj ) ا . پ . بيت المقدس . و بتكده . دژهگير ( daje - gir ) ا . پ . افزار آهنين كه بدان تشت و مانند آن را تراش مىدهند . دژهم ( dojham ) ا . پ . غدههاى پشت گوش و زير بغل و جز آن . دژهوخت گنگ ( dejhuxt - gang ) و دژهوست گنگ ( dejhust - gang ) ا . پ . بيت المقدس . دژيپه ( dajipe ) ا . پ . دژپيه . دژينه ( dajine ) ا . پ . درفش كفشگران . دس ( das ) ص . پ . شبه و مانند . و نيز بمعنى كلمهء اشارهء آن . دس ( das ) ا . پ . دست . دس ( das ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پنهان . و دس كردن : پنهان كردن . دس ( das ) و ( des ) ا . پ . - مأخوذ از هندى - عدد ده و عشره . دس ( dass ) ا . پ . دست . دس ( dass ) م . ع . دس الشيئى دسا ( از باب نصر ) : پنهان كرد و پوشانيد آن چيز را . و كذلك دس الشيئى فى التراب دسا و دسيسى . و دس المكر دسيسا : پنهان كرد مكر را . و دس البعير دسا : قطران ماليد بر آن شتر . دساتج ( das tej ) ع . ج . دستجة . دساتير ( das tir ) ع . ج . دستور . دساتين ( das tin ) ع . ج . دستان . دسار ( des r ) ا . ع . ميخ آهنين . و رشته و يا رسن از ليف خرما كه بدان تخته هاى كشتى را استوار كنند . ج : دسر و دسر . دسارت ( das rat ) ا . پ . سود و نفع نامشروع كه روا نباشد . دساس ( dass s ) ا . ع . يك نوع مارى خبيث و زهردار . دساسة ( dass sat ) ا . ع . سماروغ سفيد . و خراطين . و جانورى سپيد . دسافن ( das fen ) و دسافى ( dos f ) ع . ج . دسفان . دسافين ( das fin ) ع . ج . دسفان و دسفان . دساكر ( das ker ) ع . ج . دسكرة . دسام ( des m ) ا . ع . سرپوش شيشه و مانند آن . و آنچه بدان گوش و جراحت را استوار بندند . دسة ( dossat ) ا . ع . بازيچهاى مر كودكان عرب را . دست ( dast ) ا . پ . يد و آن جزء از بدن آدمى كه در منتها اليه بازو واقع شده و بدان چيزها را مىگيرد و مىدهد و يا آنكه شامل بازو و آرنج نيز مىگردد . و هر يك از دو اطراف پيشين چارپايان . و قبضه . و دستيج و دسته . و فايده و نفع . و فتح و نصرت و فيروزى و ظفر . و فرصت . و صدر و مسند ملوك و سلاطين و و اكابر . و قوت و قدرت و توانائى و تفوق . و مساوى و برابر . و يك طرز و يك روش و يك جنس و يك قسم و يك جور و يك بابت . و قاعده و قانون . و طرز و روش . و كرت و مرتبه و نوبت مانند يك دست ديگر اين كار را بكنيد يعنى يك مرتبه و نوبت ديگر . و دستور و وزير . و حرفت و پيشه . و اندازه . و زراع . و بازى سه تير . و يك بار باختن قمار . و هر چيز تمام كه داراى همهء لوازم باشد مانند يك دست رخت كه شامل مىشود از منديل تا شلوار را . و يك دست خانه كه از نشيمن و خوابگاه تا طويله شامل مىباشد و يكدست سلاح كه از خود تا موزهء آهنين بود . و مرغان شكارى مانند باز و باشه و چرغ و شاهين را يكدست نويسند مثل آنكه اسب را سر و شتر را نفر و فيل را زنجير نويسند . و از دست : فى الفور و در حال . و بدست آوردن : پيدا كردن و تحصيل كردن و يافتن . و ميسر شدن . و در دست دادن : غدر كردن و خيانت نمودن . و زير دست بودن : مطيع و فرمان بردار بودن . و دست از جان شستن : مأيوس شدن و نااميد گشتن . و دست از سر گرفتن : بىشفقتى نمودن و بىتوجهى كردن . و دست افتادن : يافته شدن و ميسر گشتن . و آموختن . و دريافتن و يافتن . و دست افشاندن : رقاصى كردن . و آشكارا و منتشر ساختن . و طبع نمودن . و ترك كردن چيزى را . و دست آمدن : پيدا شدن و حاصل گشتن . و عمل آمدن . و صادر گشتن . و دست امر : صدر و مسند وزارت و مسند حكومت . و دست انداختن : شنا كردن و شناورى نمودن . و مسخره كردن . و دست ببرد يعنى او غلبه كرد و تفوق يافت و فتح نمود . و دست بدندان كندن و يا دست بدندان گزيدن : حسرت و تأسف خوردن و ندامت و پشيمانى داشتن . و دست برآوردن : دعا كردن . و شفاعت نمودن . و تضرع كردن . و تربيت كردن . و غالب آمدن . و ادعا كردن و دعوى نمودن . و دست بر تركش زدن : مهياى جنگ شدن . و دست بردار شدن : خود را باز داشتن و احتراز كردن . و بخشيدن