على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1500

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و معاف كردن . و باز ايستادن . و موقوف كردن . و دست برداشت شدن : آزاد شدن . و معزول گشتن . و دست برداشتن : معاف كردن و عفو و اغماض نمودن . و دست بر دست نشستن : بىيار و معين بودن . و ناچار و بيچاره ماندن و واماندن . و دست بر دل شدن : از حسد پژمرده شدن . و دست بر دل نهادن : تسليت دادن و تسلى كردن . و تمرد ميل كسى را نمودن . و دست بردن : حركت دادن . و حمل كردن . و دست بر دهان بردن : پشيمانى داشتن و افسوس و تأسف خوردن . و دست بر سر شدن : تسليم كردن . و سجده كردن و تعظيم نمودن . و مطيع و منقاد شدن . و دست بر كفش نهادن : تعظيم كردن و پرستش نمودن و اطاعت و فرمان بردارى كردن . و دست به زير زنخ ستون كردن : متحير ماندن و انديشه‌ناك شدن و ملالت داشتن . و دست بيع شدن : توكل كردن و خود را واگذار كردن و رضا دادن . و دست پس : آخر كار . و خصلى كه قماربازان در آخر كار به يكديگر دهند . و تخت و مسندى كه در مرتبه و رتبه از ديگر مسندها كمتر باشد . و دست پسين : آخر قماربازى . و دست پيراهن : آستين پيراهن . و دست پيش داشتن : منع كردن . و تضرع كردن . و دست بدعا برداشتن . و پيش كسى دست بستن و گدائى كردن . و ابا نمودن . و استدعا كردن . و دست چپ : كسى كه با دست چپ كار مىكند . و دست خطر : آن بازى از نرد و شطرنج كه در آن شرط و گرو بسيار بسته باشند . و مسندى كه در آن رفعت و يا مضرتى باشد . و دست خون و يا دست خون : بازى آخرين نرد كه كسى همه چيز را باخته و گرو بر سر خود و يا بر يكى از اعضاى خود بسته باشد و حريف شش در كرده او را بر هفده كشيده باشد . و مسند حكومتى كه سر آن قتل و كشتن واقع شود . و دست دادن : حاصل شدن و بفعل آمدن و صادر شدن . و بيعت كردن و پيمان بستن . و آرام گرديدن . و مضبوط گشتن . و يارى و معاونت كردن . و نوازش كردن . و اتفاق افتادن و سر زدن و روى دادن . و پيروى كردن . و دست داشتن : ديرى كردن و درنگى كردن . و نفرين كردن و لعنت كردن . و دست در آستين داشتن : فارغ بودن از كارها . و دست در آستين كردن : بازداشتن و منع كردن از كارى . و جنگ كردن . و دست در كيسه كردن : دست در كيسه زدن . و جوانمردى كردن و بخشش نمودن . و دست در گلو كردن : رسوائى كردن و فضيحت نمودن . و دست راست : وزير اعظم و صدراعظم . و دست شستن : مايوس شدن و نااميد گشتن . و ترك دادن . و دست صليب كردن : دست بستن پيش مخلوق . و دست فشاندن : رقصيدن . و ظاهر كردن و فاش كردن و طرح كردن و آشكارا نمودن . و ترك كردن و گذاشتن . و دست كشيدن : لمس كردن و با دست ماليدن . و بازداشتن و ممانعت كردن . و دست درازى نمودن . و فارغ شدن از كار . و دست كفچه كردن : گدائى كردن . و استدعا كردن . و دست كندن : افسوس و پشيمانى خوردن . و دست گزيدن : دريغ و افسوس خوردن . و دست گزيدن : مسند طلبيدن و صدر مجلس خواستن . و دست گشادن : جوانمردى داشتن و همت و بخشش كردن . و دست موسى : آفتاب . و دست و پا : سعى و تلاش . و دست و پا بسته : مقيد و محبوس . و دست و پا زدن : بجد و جهد تمام طلب كردن . و جان كندن . و دست يافتن : ظفر يافتن و غالب شدن و مستولى گرديدن . و بمراد رسيدن . و باطاعت آوردن . دست ( dast ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - دشت . و دست جامه . و دست خانه . و دستهء كاغذ . و مسند ملوك و جز آن . دست ( dest ) ا . پ . وجب . و شبر . و قلاب ماهيگيرى . و نيزهء نهنگ كشى . دستا ( dast ) ا . پ . دستار و عمامه و منديل . و روپاك و دستمال و آنچه بر دور دستار پيچند . دست ابرنجن ( dast - abranjan ) ا . پ . دست برنجن . دست ابزار ( dast - abz r ) ا . پ . ابزار دست و آلت و ادات و اسباب . دستاد ( dasta ) ص . پ . فراوان و زياد و بسيار و كثير . دستادست ( dast - dast ) م ف . پ . سوداى نقد بنقد يعنى هر چه خرند همان لحظه قيمت وى را دهند . دستادست ( dast - dast ) ا . پ . دو بازوى لشكر . و سعى و كوشش و جهد . دستار ( dast r ) ا . پ . عمامه و منديل و هر چه بر دور سر از شال و يا ديگر پارچه‌ها به وضع مخصوص پيچند . و روپاك و دستمال و شكوب و شوب و فوته . و دستارخوان : سفرهء ميز كه تاتلى نيز گويند . دستاران ( dast r n ) ا . پ . مزد و اجرتى كه بمزدور پيش از كار كردن دهند . و شاگردانه . و مژدگانى . دستاربست ( dast r - bast ) ا . پ . منديل و عمامهء كتانى نازك . دستاربند ( dast r - band ) ا . پ . كسى كه دستار مىبندد و عمامه بر سر دارد . ج : دستاربندان . دستاربندان ( dast r - band n ) پ .