على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1459
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
رميده بجانب دام آيد . و داهم و تاج مرصع پادشاهى . داهى ( d hi ) ص . ع . رجل داه : مرد زيرك و تيز فهم . ج : دهاة و دهون . داهى ( d hi ) ا . ع . شير بيشه . داهية ( d hiyat ) ا و ص . ع . سختى و بلا . و كار سخت و دشوار . و امر بزرگ . ج : دواهى . و داهية دهواء و يا دهياء و يا دهوية : بلاى سخت . و رجل داهية : مرد زيرك و تيز فهم . داهيم ( d him ) ا . پ . ديهيم و تاج مرصع پادشاهان . داهيه ( d hie ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بلا و سختى و بتسيار و بلاى بزرگ . دأى ( da'y ) م . ع . دايت للشيئى دأيا ( از باب فتح ) : فريب دادم آن چيز را ( واوية يائية ) . دأى ( da'y ) و ( doiyy ) و ( deiyy ) ا . ع . مهرههاى پشت . و ميان دو شانهء ستور و غضروفهاى سينهء آن . و يا ضلعها در ملتقاى صدر و ملتقاى جنب . دأية : يكى . ج : دأيات . داى ( d y ) ا . پ . هر چينه و رده و مرتبهاى از ديوار گلى . داى ( d y ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - خال و خالو و دائى . دأيات ( da'y t ) ا . ع . سه ضلع كتف از هر سو . و ج . داى . دايات ( d y t ) ع . ج . داية . دايانيدن ( d y nidan ) ف م . پ . دانا كنانيدن و سبب دانستن شدن . دايب ( d yeb ) و ( d eb ) ص . ع . رنج ديده و مقيد در كار و محنت كشيده و خسته و مانده و افگار . دائبان ( d eb ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه شب و روز . دأية ( da'yat ) ا . ع . واحد دأى . مر . دأى . و ابن دأية : زاغ بدانجهت كه بر پشت ريش شتر نشيند و منقار زند . داية ( d yat ) ا . ع . معرب دايهء فارسى و بمعنى آن . ج : دايات . دائث ( d es ) ا . ع . اصول و ريشهها . دائحة ( d ehat ) ا . ع . درخت بزرگ و بلند . ج : دوائح . دائخ ( d ex ) ص . ع . ليل دائخ : شب تاريك . دائر ( d er ) افا . ع . گردنده . دائر ( d er ) و ( d yer ) ص و م ف . پ . مأخوذ از تازى - آباد و معمور و ضد باير . و رائج و متداول و معمول . و متعلق و وابسته . و داير بودن : آباد و معمور بودن . و متعلق بودن . و دائر شدن : از نو آباد و معمور شدن . و منسوب بودن و نسبت داشتن . و رواج يافتن . و دائر كردن : آباد و معمور كردن . و رواج دادن و رائج كردن . دائرة ( d erat ) ا . ع . خط گرد . و هر چيز كه محيط چيزى باشد . و حلقه . و موهاى گرد بر جانب سر آدمى و يا بر جاى گيسو . و هزيمت . قوله تعالى : عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ . * ج : دوائر . و گولب بالائين كه زير بينى است . دايره ( d yere ) و ( d yre ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پرهون و دوده . و هر خط گرد . و هر چيز كه مدور و گرد باشد . و هر چيز كه چيزى را احاطه كند . و خار . و مهميز پرندگان . و لشكرى كه بر جائى فرود آمده . و بخت بد و روزگار نامساعد . و خانقاه و صومعه . و جمعيت و حلقهء مجلس . و كم . و كمان و تبوراك و دمز . و كمانى كه در طرب نوازند . و باصطلاح هيئت هر خط مدورى كه بر دور كرهاى فرض كنند اگر آن خط كره را تنصيف به دو نصف مساوى كند آن را دايرهء عظيمه گويند و گرنه دايرهء صغيره و محيط دايره را بغماز گويند . و دايرهء دور و يا دايرهء دوران و يا دايرهء ديرپاى : فلك . و دايرهء گرد : آفتاب . و دايرهء هندى : صفحهاى كه در روى آن تعيين ساعات مىنمايند كه صفحهء شاخص نيز گويند . دايرهچى ( d yere - ci ) ا . پ . آنكه دايره مىزند و مىنوازد . دايرهساز ( d yere - s z ) ا . پ . آنكه دايره مىسازد . دايره كش ( d yere - kac ) ا . پ . پرگار . دائس ( d es ) ا . ع . خرمنگاه و خرمن . دائس ( d es ) ص . ع . آنكه خرمن مىكوبد . و آنكه زنگ شمشير مىزدايد . و آنكه پايمال مىكند و خوار مىنمايد . ج : دوس . و گاو خرمن كوب . ج : دوائس . دائسة ( d esat ) ص . ع . گاو مادهء خرمن كوب . ج : دوائس . دائش ( d ec ) ا . ع . ترسا و نصرانى . دايص ( d yes ) و ( d es ) ا . ع . دزد . ج : داصة . و كسى كه پيروى واليان و حكام نمايد و گرد چيزى بگردد . دائق ( d eq ) ص . ع . گول و احمق . دائق مائق يعنى سخت گول . و متاع دائق مائق : متاعى كه قيمت ندارد جهة ارزانى يا ناروائى آن . دايگان ( d yag n ) پ . ج . دايه . دايگى ( d yagi ) ا . پ . شغل شير دادن بطفل و شير دهى . و دايگى كردن : شير دادن و پرستارى كردن طفل . دائم ( d em ) ص . ع . هميشه آرميده و ساكن . الحديث : نهى عليه الصلاة و السلام ان يبال فى الماء الدائم اى