على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1440

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

پوست پستان شتر ماده . و غلاف نرهء شتر . و جاى فروتر از درشتى كوه و بلندتر از مسيل آب . و هر نشيب و بلندى در روى كوه . و سپيدى در كوه سياه كه پس كوه ابو قبيس است . و مسجد الخيف : در منى و نزديك مكه مىباشد . و خيف سلام : موضعى نزديك عسفان . و خيف النعم : فروتر از خيف سلام . و خيف ذى القبر : فروتر از آن . و خيف الحيل : موضعى . خيف ( xayf ) م . ع . خاف خوفا و خيفا و خيفة و مخافة . مر . خوف . خيف ( xif ) ع . ج . خيفة . و ج . اخيف . خيف ( xayyaf ) ا . ع . فراخى غلاف نرهء شتر . و فراخى خيف ناقه . و يك چشم ازرق و ديگرى سياه شدن اسب و مردم و جز آن ( و الفعل من سمع ) . خيف ( xeyyaf ) و ( xoyyaf ) ع . ج . خائف . خيف ( xief ) ا . پ . ايالتى از اروپاى روس كه از رود دنيپر مشروب مىشود و داراى 231 507 2 نفر جمعيت و نيز شهر حاكم نشين اين ايالت را كه در كنار رود دنيپر بنا شده و داراى 000 515 نفر جمعيت است خيف مىنامند . خيفا ( xayf ) ص . ع . مؤنث اخيف . و ناقة خيفاء : ناقه‌اى كه پوست پستان وى فراخ باشد و ناقهء فراخ پستان اولا تكون خيفاء حتى تخلو من اللبن و تسترخى . ج : خيفاوات . خيفان ( xayf n ) ا . ع . كثرت ملخها كه هنوز بالهاى آنها درست نشده باشد . و كثرت مردم . و ملخى كه در آن خطوط مختلف سپيد و زرد بهم رسيده باشد . و ملخى كه از رنگ نخستين كه سياه و زرد بود منسلخ شده مايل بسرخى گرديده باشد . و ملخهاى لاغر سرخ زادهء سال اول . خيفانة : يكى . و نيز خيفان : گياهى كوهى . خيفانة ( xayf nat ) ا . ع . واحد خيفان . خيفاوات ( xayf v t ) ع . ج . خيفاء . خيفة ( xayfat ) ا . ع . كارد . و جاى شيراز بيشه و درختستان . خيفة ( xifat ) ا . ع . بيم و ترس . ج : خيف . خيفة ( xifat ) م . ع . خاف خوفا و خيفا و خيفة و مخافة . مر . خوف . خيفر ( xayfar ) ا . پ . اسباب خانه و اثاث البيت . خيفق ( xyfaq ) ا . ع . بيابان فراخ . و اسبان و شتر مادگان و شتر مرغان نيك تيزرو . و زن كه بغلهاى رانش دراز و استخوانهاى وى باريك بود و گام دور دور نهد . و سختى . و نام اسبى . خيفقان ( xayfaq n ) ا . ع . لقب سيار است و هو الذى خرج هاربا من عوف بن الخليل و كان قتل اخاه عويفا فلقيه ابن عم له و معه ناقتان و زاد فقال له اين تريد فقال الابغوان كى لا يقدر على عوف فقد قتلت اخاه فقال خذ احدى الناقتين و شاطره زاده فلما ولى عطف عليه بسيفه فقتله و اخذ الناقة الاخرى فلما اتى البلد سمع هاتفا يقول ظلمك المنصف جور فيه المفاعل بور و رماه به سهم فقتله فقيل ظلم ظلم الخيفقان و ظلم و لا كظلم الخيفقان . خيفقين ( xayfaqin ) ا . ع . تيز رو از شتر و از شتر مرغ . و سختى . و آواز دست و پاى اسب در دويدن . خيقم ( xayqam ) ا . ع . حكايت آواز . خيك ( xik ) ا . پ . آوند چرمين كه در آن آب حمل كنند . و مشك . و پوست سلخ شدهء از حيوانات . و جوال و كيسه . و پوست . خيكچه ( xik - ce ) ا . پ . مصغر خيك يعنى مشك كوچك و مشك كوچكى كه سوار جهة برداشتن آب در زير شكم اسب و يا در كنار زين آويزان مىكند . خيك دوز ( xik - duz ) ا . پ . كسى كه از پوست حيوانات مشك مىدوزد . خيكله ( xaykale ) ا . پ . يك نوع علفى . خيگاب ( xig - b ) ا . پ . خريطهء چرمينى كه در آن آب كنند . خيگچه ( xig - ce ) ا . پ . خيك كوچك و خرد . خيل ( xayl ) ا . پ . لشكر و سپاه . و پير و و مريد . و اردو و لشكرگاه و خيمه‌گاه . و طايفه و قبيله . خيل ( xayl ) ا . ع . گروه اسبان ( واحد آن نيامده ) . ج : اخيال و خيول . و سواران . المثل : الخيل اعلم من فرسانها : در حق كسى گويند كه او را مطابق ظن و گمان خود يابند . و زيد الخيل زيد الخير است . و روضة الخيل : از زمين‌هاى نجد است . و فلان لا تساير خيلاه و لا تواقف : يعنى طاقت سخن چينى و دروغ ندارد . و نيز خيل : سداب و انغوزه . خيل ( xayl ) و ( xil ) م . ع . خال الشيئى خيلا و خيلا و خيلة و خيلة و خالا و خيلانا و مخيلة و مخالة و خيلولة ( از باب سمع ) : گمان برد آن چيز را و مستقبل آن اخال ( بكسر الف ) آيد و اخال ( بفتح ) لغة ضعيفى است . و خال خيلا : مداومت كرد بر خوردن انغوزه . خيل ( xil ) ا . پ . مخاط و لعاب غليظى كه از بينى آدمى برآيد .