على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1441

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خيل ( xil ) ع . ج . اخيل . خيل ( xayal ) ا . ع . كبر و بزرگ منشى . خيلاء ( xayl ' ) ص . ع . زن خالدار . خيلاء ( xoyal ' ) و ( xeyal ' ) ا . ع . يق : اختال الرجل و به خيلاء و خيلاء يعنى خراميد آن مرد با كبر و بزرگ منشى و غرور . خيلان ( xil n ) ع . ج . خال . خيلان ( xayal n ) و خيلة ( xaylat ) و ( xilat ) م . ع . خال خيلا و خيلانا خيلة و خيلة . مر . خيل و خيل . خيلة ( xayalat ) ا . ع . كبر و بزرگ منشى . خيلتاش ( xayl - t c ) ا . پ . سپاه و لشكرى كه همه از يك خيل و يك طايفه باشند . و گروه نوكران و غلامان از يك خيل . و امير و صاحب خيل و سپاه . خيلخانه ( xayl - x ne ) ا . پ . خاندان و دودمان . خيلع ( xayla ' ) ا . ع . پيراهن بىآستين . و بيم و ترس طارى بر دل كه گويا پرى مس كرده است . و گرگ . و موضعى . خيلو ( xilu ) ا . پ . خيرو . و خبازى . خيلولة ( xaylulat ) ا . ع . تكبر و غرور و كبر . خيلولة ( xaylulat ) م . ع . خال خيلولة ( از باب سمع ) : تكبر نمود . و خال خيلا و خيلولة : مر . خيل و خيل . خيلى ( xayli ) ص و م ف . پ . بسيار و بسى و فراوان و بغايت و بينهايت . و مدتى . خيم ( xaym ) ا . ع . نام چند موضع . و نيز خيم : لغتى است در خيمة . ج : خيام . خيم ( xaym ) م . ع . خام عنه خيما و خيمانا و خيوما و خيمومة و خياما . مر . خيام . خيم ( xaym ) و ( xayam ) و ( xeyam ) ع . ج . خيمة . خيم ( xim ) ا . ع . خو و طبيعت و واحد و جمع در آن مساوى است . يقال : هو كريم الخيم و هم كريمو الخيم . و جوهر شمشير . خيم ( xim ) ا . پ . خوى و طبيعت . و خوى بد . و جوالى از ريسمان پنبه . و رندش روده و شكنبه يعنى آنچه از روده و شكنبه بتراشند . و استفراغ و قى . و چركى كه در گوشه هاى چشم بهم رسد . و لعابى كه از بينى و دهان آدمى برآيد . و جراست . و ديوانه و مجنون . خيمات ( xaym t ) ا . ع . ج . خيمة . خيمان ( xayam n ) م . ع . خام خيما و خيمانا و خياما . مر . خيام . خيمة ( xaymat ) ا . ع . كوهچهء متفرد بالاى كوه ايانين . و هر خانهء مستدير . و سه يا چهار چوب كه بر آن گياه يز اندازند و در گرما بسايهء آن نشينند . و هر خانه‌اى كه از چوب‌هاى درخت ساخته شود . ج : خيمات و خيام و خيم و خيم و خيم . خيمشاه ( ximc h ) ا . پ . غم و اندوه . خيمع ( xayma ' ) ا . ع . زن زناكار و زن فاجر . خيمگى ( xaymagi ) ا . پ . آنكه فرمان خيمه برپاى كردن مىدهد . و دربان خيمه . و سوزن بزرگى كه با آن خيمه مىدوزند . خيمناك ( xim - n k ) ا . پ . مردم مجروح . خيمه ( xayme ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چادر و ستاوه و منزلگاه قابل حمل و نقل كه از پارچه‌هاى كلفت مانند كرباس و كتان و جز آن مىسازند و در صحرا و باغ جهة نشستن در زير سايهء وى آن را بر پا مىكنند . و سراپرده و خرگاه و آلاچيق و سياه چادر . و خيمهء ازرق : آسمان . و خيمه بصحرا بردن : غايب شدن . و آشكارا و بىپرده بودن . و خيمه در خرابى زدن : بيقرار شدن و بىقرارى كردن . و بىباك و بىشرم بودن . و خيمهء دهر : آسمان . و خيمهء روحانيان : آسمان . و خيمه زدن : چادر برپا كردن . و عجب و تكبر كردن . و باد در بوق انداختن يعنى برپاى خاستن آلت تناسل . و فرود آمدن و مقيم شدن و نزول كردن . و لشكر كشيدن . و خيمهء زنگارى : آسمان . و خيمهء فيروزه رنگ آسمان . و خيمهء كبود : تيز آسمان . خيمه دوز ( xayme - duz ) ا . پ . چادردوز . خيمه زن ( xayme - zan ) ا . پ . كسى كه چادر برپا مىكند . خيمه سرا ( xayme - sar ) ا . پ . آسمان . خيمه گاه ( xayme - g h ) ا . پ . صحرا . خيمى ( xaymi ) ا . پ . چادر دوز . خينا ( xin ) ا . پ . سرود و نغمه و آواز خوش . خيناگر ( xin - gar ) ا . پ . سازنده و مغنى و مطرب . خينور ( xinavar ) ا . پ . پل صراط . خينيدن ( xinidan ) ف م . پ . آراستن و آرايش كردن و زيبيدن و زينت دادن . خيو ( xayu ) و ( xiv ) ا . پ . تف و آب دهن و خلشك . خيوت ( xoyut ) م . ع . خات خيتا و خيوتا . مر . خيت . خيوت ( xoyut ) ا . ع . بانگ و فرياد . خيور ( xoyur ) ع . ج . خير . خيوش ( xoyuc ) ع . ج . خيش . خيوشان ( xayuc n ) ا . پ . نام شهرى