على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1397
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و خلوفة و خلفة . مر . خلفة . و خلف خلوفا و خلوفة . مر . خلوف . خلوق ( xaluq ) ا . ع . نوعى از بوى خوش كه خلاق نيز گويند . خلوقة ( xoluqat ) م . ع . خلق خلقا و خلوقة . مر . خلق . خلو گرده ( xolu - gorde ) ا . پ . نوعى از آلوى بزرگ . خلول ( xolul ) م . ع . خل خلا و خلولا . مر . خل . خلولة ( xolulat ) ا . ع . دوستى . خلوليا ( xoluliyy ) ا . پ . عام به همه . و ماليخوليا . و تاريكى و ظلمت . و بىشرم و گستاخ . و ديوانه . خلوه ( xolve ) ص . پ . رسوا و بىآبرو . خله ( xale ) ا . پ . هر چيز سر تيز كه به جائى فرو برند و بخلانند مانند درفش و مهميز و جوال دوز و سوزن و جز آن . و هر چيز خالى كه پر نباشد . و باد خلندهء در شكم . و درد پهلو . و هر دردى كه از مفاصل و اعضا و احشانا گاه برخيزد و احساس تيرك زدن شود . و هرزه گوئى و هذيان . و چيزى كه كم كم و بتدريج و آهستگى بر طرف شود . و هر قول و فعلى كه دل از آن آزرده شود . خله ( xale ) و ( xole ) ا . پ . چوب درازى كه بدان كشتى مىرانند . و سكان كشتى . خله ( xolle ) ا . پ . خلم و مخاط . و خلهء چشم : رطوبت غليظى كه در كنجهاى چشم جمع شود . و نيز رطوبت غليظى كه بسبب آن مژگانها بهم مىچسبند . خله چوب ( xale - cub ) ا . پ . چوب درازى كه بدان كشتى رانند . خلى ( xaly ) م . ع . خلى الخلى خليا ( از باب ضرب ) : درود و بركند گياه تر را . و خلى الماشية : بريد و بركند براى مواشى علف را . و خلى الفرس : لگام در دهن اسب انداخت . و خلى اللجام : بيرون كرد لگام را از دهن اسب . و خلى القدر : هيمه زير ديگ نهاد و در ديگ گوشت انداخت . و خلى الشعير فى المخلاة : جو در توبره گرد آورد . خلى ( xal ) ا . ع . گياه تر . و هر ترهء بركنده . ج : اخلاء . خلى ( xaliyy ) ص . ع . برى از عيب . يق : انا خلى منه اى برى . و نحن خليون و هما خليان و هى خلية و هما خليتان و هن خليات . خلى ( xaliyy ) ا . ع . مرد خالى از غم و فارغ و برى . ج : خليون و اخلياء . و مرد بىزن . و خانهء زنبور كه در وى عسل نهد . و خم مانندى از گل و يا از چوب كه درونش تهى گردانند تا زنبوران در آن عسل نهند و كندو . و اسفل درخت كه بخم ماند . خلى ( xolliyy ) ص . ع . بعير خلى : شترى كه در علفهاى شيرين بچرد . خليات ( xaliyy t ) ع . ج . خلية . خليبى ( xellib ) ا . ع . فريب . خلية ( xaliyyat ) ص . ع . زن برى از عيب . و زن فارغ . ج : خليات . و كنايه از طلاق . يق : انت خلية . و ناقهاى كه زانويش را گشاده رها كرده باشند . خلية ( xaliyyat ) ا . ع . كشتى كه بدون راندن ملاحان روان باشد . و كشتى بزرگ . و كشتى كه تابع زورق خرد بود . ج : خلايا . و خانهء زنبور كه در وى عسل نهد . و كندو و خم مانندى از گل و يا از چوب ميان خالى براى عسل نهادن زنبوران . و اسفل درخت كه بخم ماند . و ناقهء گذاشته شدهء براى دوشيدن . او التى عطف على ولدا و خلت من ولدها فتستدر بغيره و لا ترضعه بل تعطف على حوار تستدر من غير ارضاع او هى التى تنتج و هى عزيزة فيجر ولدها من تحتها فيجعل تحت اخرى و تخلى هى للحلب اى تفرغ او ناقة او ناقتان او ثلث يعطفن على واحد فيدرون عليه فيرضع الولد من واحدة و يتخلى اهل البيت مما بقى اى يتفرغ . خلية ( xolliyat ) ص . ع . ابل خلية : شترانى كه در علفاى شيرين مىچرند . خليت ( xellit ) ا . ع . قلعهاى در تيماء . خليته ( xalite ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خريطه و كيسه و صره و كيسهء كتانى . خليج ( xalij ) ا . ع . جوى . و شاخى از دريا . و كاسة بزرگ . و رسن . و كشتى خرد . ج : خلج و خلجان . و لرزان بدن . و مشكوك نسب . و كوهى به مكه . و باصطلاح جغرافيا آن قسمت از دريا كه در خاك داخل شود . خليجم ( xalayjam ) ا . ع . تناور بزرگ . و دراز ترنجيده خلقت . خليدگى ( xalidagi ) ا . پ . فرورفتگى . و جاى فرورفتگى سوزن . خليدن ( xalidan ) ف م . پ . فرو بردن مانند سوزن و خار و جز آن . و نفوذ كردن . و سوراخ كردن . و گزيدن و نيش زدن مانند كژدم و جز آن . و دوختن و زخم كردن . خليده ( xalide ) ص . پ . فرورفته و نفوذ كرده . و سوراخ كرده . و گزيده . و زخم شده . خليده ( xalide ) ا . پ . سوراخ و جاى فرورفتگى سوزن . خليس ( xalis ) ص . پ . دو چيز درهم آميخته و مختلط همچون مرواريد و لعل . و ميوهء تر و خشك . و چوب تر و خشك . و ماش و برنج و جز آن . و ريش دو موى . خليس ( xalis ) ا . ع . گياه خشكى كه گياه تر از بن آن رسته بهم آميخته باشند . و مردى دو موى . و گياه خشك زرد شده . و مرد سپيدى كه سپيدى وى با سياهى آميخته باشد .