على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1398
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خليسى ( xellis ) م . ع . خلس خلسا و خليسى . مر . خلس . خليش ( xalic ) ا . پ . گل و لاى در هم آميختهء چسبنده كه پاى بدشوارى از آن جدا شود . و شور و آشوب و مشغله . خليص ( xolays ) ا . ع . هر چيز سپيد . و نام قلعهاى . خليط ( xalit ) ص . ع . رجل خليط : مردى كه با مردم آميزش بسيار كند و واحد و جمع در آن يكسان است و گاه بر خلطاء و خلط جمع بسته مىشود . خليط ( xalit ) ا . ع . شريك . و شريك در حقوق ملك مانند آب و راه و جز آن . الحديث : الشريك اولى من الخليط و الخليط اولى من الجار . و شوهر . و پسر عمو . و جماعتى كه كارشان يكى بود . و آميزنده . ع : خلط و خلطاء . و گل و لاى آميختهء بكاه و يا باسپست . و شير شيرين آميختهء بشير ترش . و روغن كه در آن پيه و گوشت باشد . و آميزش كار . و فى الحديث : ما كان من خليطين فانهما يتراجعان بينهما بالسوية يعنى دو شريك كه مواشى را ميان خود قسمت نكرده باشند . و نيز خليط : نبيذ از خرما و غورهء آن و يا از انگور و زبيب و يا از زبيب و خرما و مانند آن كه بهم آميخته باشند . الحديث : انه نهى عن الخليطين ان ينبذا و انما نهى عنه لان الانواع اذا اختلطت فى الانتباذ كانت مما يسرع اليه التغيير و الاسكار . و نيز خليط : گروه هر جنس مردم بهم آميخته ( واحد آن نيامده ) . خليطة ( xalitat ) ا . ع . دوشيده شدن ناقه بر شير گوسپند و دوشيده شدن ميش بر شير ماده بز و عكس آن . خليطهء طوفان ( xalitaye - tuf n ) ا . پ . اغتشاش كننده و مهيج اغتشاش و شخص شرور . و كسى كه تهمت مىزند . خليطى ( xellit ) ا . ع . ما لهم خليطى يعنى نيست مر آنها را آميزش كنندهاى . خليطى ( xellit ) م . ع . خلط خلطا و خليطى . مر . خلط . خليطى ( xollayt ) ا . ع . انه لقيطى خليطى : او جستجو كنندهء اخبار است كه تا بدانها نمامى نمايد . خليطى ( xolayt ) و ( xollayt ) ا . ع . گروه مردم بهم آميختهء از هر جنس - واحد ندارد . و آميختگى بعض كار با بعض . و فساد افتادن در آن . يق : وقعوا فى خليطى اى فى اختلاط . و كذلك فى خليطى . خليع ( xali ' ) ص . ع . غلام خليع : كودكى كه اهلش وى را بيرون كرده باشند . ج . خلعاء و كان فى الجاهلية اذا قال قائل هذا ابنى قد خلعته كان لا يوخذ بعد بجريرته . و آنكه عاجز گردانيده باشد اهل خود را بخبائث . و خليع العذار : ساده و صورت عارى از ريش و سبيل . و شتر بدون افسار . و راه بدون دربند . و سركش . خليع ( xali ' ) ا . ع . صياد . و غول . و گرگ . و تير قمار كه داو آن نيايد . و قمار بازگر و بندنده . و جامهء كهنه . و كودك كثير الجنايات و شرور . خليع ( xalyy ' ) ا . ع . گرگ . و غول . و ابله . خليعة ( xali'at ) ص . ع . مؤنث خليع زنى كه عاجز گرداند اهل خود را بخبائث . خليف ( xalif ) ا . ع . راه ميان دو كوه . و وادى ميان دو كوه . و مدفع آب و راه در كوه بهر طور كه باشد . و راه . و تير . و مرد تيز فهم چرب زبان . و جامهاى كه ميان آن شكافته هر دو طرف آن را بهم منضم گردانند . و روز دويم از زائيدن ماده شتر . يق : ركبها يوم خليفها . و شير كه فله از آن گرفته باشند . ج : خلف و خلف و خلف . و زنى كه موها را در قفا فرو فرستاده باشد . و سلطان بزرگ . و كوهى و دهى ميان مكه و يمن . و خليفا الناقة : ما تحت دو بغل ناقه . خليف ( xalif ) ص . ع . قميص خليف : پيراهنى كه كهنهء آن را بيرون كرده دوخته باشند . خليفة ( xalifat ) ا . ع . آنكه بجاى كسى باشد در كارى . و سلطان بزرگ . ج : خلائف و خلفاء . و خليفة الله : آدم ابو البشر . قال فى المعيار : منهم من يجمعه على خلفاء و هذا الجمع مذكر يقال « ثلثة خلفاء » و منهم يجمعه على خلائف و يجوز تذكير العدد و تأنيثه فى هذا الجمع فيقال « ثلثة خلائف و ثلث خلائف » . خليفة ( xellifat ) ص . ع . رجل خليفة : مرد بسيار خلاف . و كذلك امراة خليفة او جماعة خليفة . خليفه ( xalife ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جانشين و پيره و قائم مقام . و وليعهد . و كسى كه در كارى نيابت از كسى داشته باشد و نايب مناب . و نايب استاد و معلم . و خليفهء زمين : قبلهء عالم و شاهنشاه . خليفى ( xellif ) ا . ع . خلافت و جانشينى . خليفى ( xellif ) م . ع . خلف خلافة و خليفى . مر . خلافة . خليق ( xaliq ) ا . ع . سزاوار . و تمام خلقت . و همخلق و خوگير . خليق ( xolayq ) ص . ع . مصغر خلق يعنى كهنه . يق : ملحفة خليق . خليقاء ( xolayq ' ) ا . ع . باطن غار . و جاى هموار و برابر از پيشانى . و بن بينى نزديك ابرو . خليقة ( xaliqat ) ا . ع . طبيعت و خوى . و مردم . ج : خلائق . و بهائم . و چاه همين كه كنده باشند . خليقة ( xaliqat ) ص . ع . امراة