على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1384
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خفرا ( از باب ضرب ) : وفا كرد بعهد خود . و خفره خفرا ( از باب نصر و ضرب ) : نگاهبان و بدرقه شد او را و نگاهداشت او را . و كذلك خفربه و عليه . خفر ( xafar ) ا . ع . نيك شرم و شرمگينى . خفر ( xafar ) م . ع . خفرت المراة خفرا ( از باب سمع ) : نيك شرمگين شد آن زن . خفر ( xafer ) ا . ص . ع . رجل خفر : مرد شرمگين . خفرات ( xafer t ) ع . ج . خفرة . خفرة ( xofrat ) ا . ع . عهد و پيمان . و پناه . خفرة ( xaferat ) ص . ع . امراة خفرة : زن شرمگين . ج . خفائر و خفرات . خفرة ( xofarat ) ا . ع . بدرقه و نگاهبان . خفرج ( xafraj ) و ( xafarj ) ا . پ . سبزه . و گياه خرفه . خفرجة ( xafrajat ) ا . ع . حسن غذا و خوبى خوراك . و خوشى عيش . خفرق ( xafraq ) ا . پ . دشنامى است مر فارسيان را يعنى سست رگ و بىغيرت و زشت روى و بدخوى . خفرگ ( xafrag ) ا . پ . بمعنى خفرق است . خفرنج ( xafranj ) ا . پ . كابوس و خفتك . خفرنج ( xafarnaj ) ا . ع . نرم و نازك . خفريق ( xafriq ) ا و ص . پ . ندامت . و زشت و بد . و شرمگين . خفزدو ( xafazdu ) و خفردوك ( xafazduk ) ا . پ . جعل و خبزدوك . خفس ( xafs ) ا . ع . غلبهء در كشتى . خفس ( xafs ) م . ع . خفس خفسا ( از باب نصر ) : كم خورد . و ويران ساخت . و زشت گفت . و اندك يا بسيار آب ريخت در شراب . و خفس فلانا : ريشخند كرد و استهزا نمود فلان را . و خفس زيدا : غالب آمد زيد را در كشتى . خفش ( xafc ) م . ع . خفش به خفشا ( از باب نصر ) : انداخت آن را . خفش ( xofc ) ص . ع . ج . اخفش و خفشاء . خفش ( xafac ) ا . ع . خردى چشم . و ضعف بينائى از روى خلقت . و علتى بىدرد در پلكهاى چشم . و علتى كه بشب بهتر بيند تا بروز و در ابر تا روز صاف بىابر . خفش ( xafac ) م . ع . خفش خفشا ( از باب سمع ) : خرد گرديد چشمهاى آن . و مبتلا گشت بضعف بصر . و نيز خفش : خرد بودن پيش كوهان شتر و دراز نشدن آن . خشفاء ( xafc ' ) ص . ع . مؤنث اخفش زنى كه داراى خفش باشد . ج : خفش . خفض ( xafz ) ا . ع . تناسائى . يق . هم فى خفض من العيش . خفض ( xafz ) م . ع . خفض الرجل صوته خفضا ( از باب ضرب ) : بلند نكرد آن مرد آواز خود را . و خفض الله الكافر : خوار كرد خدا آن كافر را . و خفض بالمكان : مقيم گرديد در آنجاى بتناسائى . و خفص فلان : نرم رفت فلان . و خفض العيش : خوش گرديد زندگانى . و قوله تعالى : وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ يعنى تواضع و فروتنى كن با ايشان . الحديث : ان الله يخفض القسط و يرفعه اى يبسطه لمن يشاء و يقدر على من يشاء . و نيز خفض : كلمه را كسره دادن و هو فى الاعراب بمنزلة الكسر فى البناء . يق : خفض الكلمة الحرف خفضا ( نيز از باب ضرب ) و ختنه كردن دختر را خاص است بزنان . يق . خفضت الجارية ( مجهولا ) كختن الغلام . خفع ( xaf ' ) م . ع . خفع خفعا ( از باب فتح ) : سرش برگشت . و افتاد از گرسنگى و جز آن . و خفعه بالسيف : زد او را بشمشير . و خفع ( مجهولا ) : سوخت جگر او از گرسنگى . و خفع الستر و الثوب المعلق فى الهواء خفعا و خفعانا : جنبيد پرده و جامهء آويخته . و خفعت المفاصل : مسترخى گرديد آن مفصلها . خفع ( xafa ' ) و خفعان ( xafa n ) ا . ع . استرخاى مفاصل . خفعان ( xafa n ) م . ع . خفع خفعا و خفعانا . مر . خفع . خفق ( xafq ' ) م . ع . خفقت الراية خفقا و خفقانا ( از باب نصر و ضرب ) : جنبيد علم . و خفق القلب : طپيد دل . و كذلك خفق السراب . و نيز خفق : بانگ كردن نعل كه از رفتن به زمين برآيد . و فرو بردن نره در فرج . و بدره و يا چيزى پهن زدن كسى را . و درخشيدن برق در جستن . و بانگ كردن باد . و خفق فلانا بالسيف : آهسته زد فلان را بشمشير . خفق ( xafaq ) ا . ع . براى ضرورت شعر بجاى خفق ( xafq ) خفق ( xafaq ) گفتهاند كقوله : مشتبه الاعلام لماع الخفق . خفق ( xafeq ) و ( xofaq ) ص . ع . فرس خفق : اسب باريك ميان . و كذلك فرس خفق . ج : خفاق . خفقات ( xafeq t ) و ( xofaq t ) ع . ج . خفقة و خفقة . خفقان ( xafaq n ) ا . ع . طپش دل . خفقان ( xafaq n ) م . ع . خفق خفقا