على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1380

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خطرات الوسمى ( xatar t - ol - vasmiyy ) ا . ع . آن قسمت از چراگاه كه بناى خشكيدن گذارند . خطران ( xatar n ) م . ع . خطر خطرا و خطرانا . مر . خطر . خطران ( xatar n ) ا . ع . ارتفاع و انخفاض نيزه در حركت دادن . و حوادث روزگار . خطرايه ( xatr ye ) ا . پ . جامهء پشمين درويشان كه ريسمان‌ها و پشمها از آن آويخته باشد . خطرب ( xotrob ) ص . ع . رجل خطرب : مرد مفترى و دروغ‌گوى . خطربة ( xatrabat ) ا . پ . تنگى معاش . خطربة ( xatrabat ) م . ع . خطرب خطربة : افترا كرد و دروغ گفت . خطرة ( xatrat ) ا . ع . گياهى . و داغى مر شتران را . و ما لقيته الاخطرة : ملاقات نكردم او را مگر گاهى . و خطرة الجن : مس ديو . و لعب الخطرة : جنبانيدن مخراق كه فوطهء پيچيده و تافته باشد كه در بازى بهم زنند . خطرة ( xetrat ) ا . ع . واحد خطر كه وسمه و يا گياهى است كه بدان خضاب كنند . خطرفة ( xatrafat ) م . ع . بشتاب رفتن و گام فراخ نهادن و يا دو گام را بتيز روى يك گردانيدن . و خطرف فلانا بالسيف : زد فلان را بشمشير . و خطرف جلد المراة : مسترخى گرديد پوست زن . خطرناك ( xatar - n k ) ص . پ . مهلك و پر خطر و هولناك و مخوف . خطرناكى ( xatar - n ki ) ا . پ . خطر و بيم و ترس و هول و خوف . خطروف ( xotruf ) ا . ع . تيز روندهء برفتار عنق . و شتر نر فراخ گام نهنده . خطريف ( xetrif ) ص . ع . تيزرو . خطط ( xetat ) ع . ج . خطة . خطط ( xotat ) ع . ج . خطة . خطف ( xatf ) م . ع . خطف الشيى خطفا ( از باب سمع و ضرب ) : ربود آن چيز را . و خطف البرق البصر : خيره گردانيد برق بينائى را . و خطف الشيطان السمع : استراق سمع كرد شيطان . خطف ( xotf ) ا . ع . ما من مرض الاوله خطف : نيست بيمارى مگر آنكه او را بهى و شفا باشد . خطفان ( xataf n ) م . ع . خطف الجمل خطفا ( از باب سمع و ضرب ) : بشتاب رفت آن شتر . خطفة ( xatfat ) ا . ع . عضو كه درندگان بريده ربايند . و عضو كه مردم از بهائم زنده بريده باشند . خطفى ( xataf ) ا . ع . سرعت رفتار . خطكش ( xat - kac ) ا . پ . مسطر و آلتى كه بدان خط كشند . خطگذار ( xat - goz r ) ا . پ . كاتب . و نيزه دارى كه نيزهء كوچك در دست گيرد . خطل ( xotol ) ع . ج . خطلاء . خطل ( xatal ) ا . ع . سخن بسيار سست و تباه . و پيچ و تاب . و خرام . و سستى و سبكى و شتابكارى . و درازى . و اضطراب . و اسب و نيزه و جنبش آنها . و فحش زن . و هلال بن خطل و يا عبد الله بن خطل : از بنى تميم يكى از چهار نفرى است كه آن حضرت صلى اللّه عليه و آله در روز فتح مكه خون آنها را هدر كرده بود و او دست بپردهء كعبه زده تا وى را نكشند و آن حضرت صلى اللّه عليه و آله امر بكشتن او فرمود . خطل ( xatal ) م . ع . خطل فى منطقه و رايه خطلا ( از باب سمع ) : خطا كرد در گفتار و راى خود . و نيز خطل : بدنام بودن شخص بزنا . و سست و سبك گرديدن . و سخن تباه گفتن . خطل ( xatel ) ا و ص . ع . گول . و زود نيزه زننده . و تير كه نشانه را خطا كند . و درشت و سخت از جامه و بدن . و رسن صياد . و پهلوى خيمه و جامه كه بدرازا بر زمين كشان بود . و رجل خطل اليدين : مرد درشت دست . و جواد خطل : جوانمرد زود عطا . و رمح خطل اى مضطرب . خطلاء ( xatl ' ) ا و ص . ع . مونث اخطل . و گوسپند پهن گوش . و گوش سست . و زن درشت اندام دراز پستان . ج : خطل ( xotol ) . خطلبة ( xatlabat ) ا . ع . بسيارى سخن . و اختلاط آن . خطم ( xatm ) ا . ع . كار بزرگ و كلان . و منقار مرغان . و پيش‌بينى و دهن ستور . و بينى مردم . و بينى كوه . خطم ( xatm ) م . ع . خطمه خطما ( از باب ضرب ) : زد بر بينى او . و خطم البعير بالخطام : مهار كرد در بينى آن شتر و يا پيش كشيد بينى آن را تا مهار بر وى كند . و خطمه بالكلام : غلبه كرد او را و بازداشت از گفتن . و خطم الاديم : دوخت كناره‌هاى آن چرم را . و خطم البعير : داغ خطام نهاد بر شتر . و خطم القوس بالوتر خطما و خطاما : آويخت زه را بكمان . خطم ( xotom ) ع . ج . خطام . خطمة ( xatmat ) ا . ع . نام موضعى . خطمة ( xotmat ) ا . ع . بلندى كوه .