على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1376

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

مردم . و نام شهرى . و نام آبى . و نام مردى . خضم ( xezzam ) ا . ع . مهتر بردبار بسيار عطا و خاص است بمردان . ج : خضمون . و دريا . و جماعت انبوه . و اسب ستبر . و شمشير بران . و سنگ فسان . خضمان ( xozzom n ) و ( xezzem n ) ا . ع . گريبان . و خشتك پيراهن . خضمة ( xazmat ) ا . ع . تعويذ و بازو بند . و حرزى كه مردان در هنگام رفتن پيش سلاطين و در جنگ پوشند . خضمة ( xozamat ) ص . ع . بسيار خورنده . خضمة ( xozzamat ) ا . ع . وسط و ميانه . و معظم هر چيزى . و ستبر بازو . و هو فى خضمة قومه يعنى او خالص نسبت است در قوم خود . خضمون ( xezzamuna ) ع . ج . خضم . خضن ( xazn ) م . ع . خضن ناقته خضنا ( از باب نصر ) : حمله كرد بر آن ناقه و گزيد بدن آن را بدندان . و خضنت عنه المراة ( مجهولا ) : باز داشته شد از وى آن زن . خضوب ( xazub ) ا . ع . سبزهء نو دميدهء بباريدن باران . و نخستين دميدگى برگ از شاخه . خضوب ( xozub ) م . ع . خضب الشجر خضوبا ( مجهولا ) : سبز شد درخت . و كذلك خضبت الارض . و خضب النخل ( ايضا مجهولا ) : سبز شد شكوفهء آن خرما بن . خضوب ( xozub ) ا . ع . ج . خضب . خضور ( xazur ) ا . ع . سبز . خضوع ( xazu ' ) ا . ع . فروتن . ج : خضع ( xozo ' ) . و زنى كه تهيگاه‌هاى او را آواز باشد . خضوع ( xozu ' ) م . ع . خضع خضوعا ( از باب فتح ) : فروتنى كرد و آرميد و ساكن گرديد و ساكن گردانيد . و خضع فلانا الى السوء : خواند فلان را بسوى بدى . و خضع النجم : ميل كرد ستاره بغروب . و خضعت الابل : كوشيدند شتران در رفتن . و خضعه الكبر : پست گردن گردانيد او را كلان سالى . خضوع ( xozu ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فروتنى و تواضع و فرمانبردارى و توقير و احترام و التفات . خضوف ( xazuf ) ص . ع . بسيار تيز دهنده . خضيب ( xazib ) ص . ع . كف خضيب : كف دست رنگ كرده . و كذلك امرأة خضيب و بنان خضيب . و الكف الخضيب : نام ستاره‌اى . خضير ( xazir ) ا و ص . ع . سبز . و ترهء سبز . خضيراء ( xozayr ' ) ا . ع . مرغى . خضيرة ( xazirat ) ا . ع . خرما بنى كه غورهء آن سبز بريزد . خضيض ( xaziz ) ا . ع . جاى خاك - ناك تر شدهء از باران . خضيعة ( xazi'at ) ا . ع . آواز شكم اسب . و دو گوشت پارهء كاواك كه از آن آواز آيد . و آواز توجبه . خضيلة ( xazilat ) ا . ع . مرغزار سبز . خضيمة ( xazimat ) ا . ع . گياه سبز و تر . و زمين نرم بسيار روياننده . و گندم با آب پخته . خط ( xatt ) ا . ع . راه دراز در چيزى . و راه خفيف در زمين نرم . ج : خطوط و اخطاط . و نبشته . و نوعى از جماع . و راه و ساحل بحرين و هر ساحل . و نام موضعى بيمامه . خط ( xatt ) م . ع . خط المراة خطا ( از باب نصر ) : گائيد آن زن را به جماع خط . و خط الارض : جهة بنا خط كشيد گرداگرد آن زمين و حد پيدا كرد . و خط وجهه : خطوط پيدا شد در روى آن . و خط الغلام : دميد عذار آن كودك . و خط الخطة : گرفت آن زمين را براى خود و نشان كرد آن را تا بدانند كه آنجا را براى بنا كردن خانهء خود برگزيده . و خط الكتاب بيده و بالقلم : نوشت آن نامه را با دست يا قلم . و خط فلان : كم و اندك خورد فلان . و نيز خط : شكافتن گرد را و منه قولهم : ما خط غباره اى ماشقه . و منع كردن و بازداشتن غير را از چيزى . و يعد بعلى . يق : خط عليها . خط ( xat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - امتداد دو طول هر گاه از امتداد در عرض و در عمق صرفنظر كنند . و از پى هم رسم كردن حروف و كلمات را در نوشتن و چاپ كردن . و كشه و كشه و كشميده . و نبشته و رقعه . و كتابت . و مكتوب . و سطر . و رسم . و چهره . و ريش و محاسن و سبيل و بروت . و راه دراز و ممتد . و راه در كوچه . و شاهراه . و كوچه . و خط آزادى : سند آزادى . و خط از خون نوشتن : طلب امداد كردن از كسى در روز سختى و مقام بيچارگى . و خط ازرق : خط چهارم از هفت خط جام جم . و خط استوا : خطى مفروض بر زمين محاذى معدل النهار و بعبارة ديگر دائرهء عظيمه‌اى كه در وسط كرهء ارض رسم كنند به نحوى كه آن را به دو نيمكره تقسيم نمايد و فاصلهء همهء نقاط آن از دو قطب مساوى و برابر بود . و خط اشك : خط پنجم از هفت خط جام جم . و خط افقى هر خطى كه در موازات افق رسم كنند . و